Okay, nog een stukje Ellul-achtige techniek-kritische filosofie, ik hoop dat iemand kan volgen en als iemand er iets op te zeggen heeft is alle commentaar en feedback welkom…
We beginnen bij het begin: “In den beginne Schiep God de mens naar zijn beeld en gelijkenis”, de mens is dus zelf gemaakt gelijkend op de schepper. Maar tegelijk leven we in een gevallen wereld waarin alles aan verval onderhevig is. De mens is dus wel in staat om te scheppen, maar zijn schepping zal en kan nooit perfect zijn, en dikwijls zit er een duister kantje aan. Want de mens is als schepper geschapen naar het beeld van de Schepper, maar evengoed gevallend door de verleiding van de slang die hem vertelde dat hij ‘als God’ (de Schepper) zou zijn…
Neem bijvoorbeeld om het concreet te maken een recente schepping van de mens: de auto. Een prachtige uitvinding, die heel nuttig is om een mens van punt A naar punt B te brengen. Maar de keerzijde van de medaille is er zeker ook. Ten eerste is er het risico op ongelukken, er sterven veel mensen dankzij auto’s. Bestuurders die in fout zijn, maar ook onschuldigen die op het verkeerde moment op de verkeerde plaats waren.
Bovendien is een auto een ding dat energie nodig heeft. De voorraad aan fossiele brandstoffen die al van voor mensengheugenis begon onder de grond liggen wordt er op sneltreinvaart doorgejaagd dus, al had het anders gekund, want de electrische en de verbrandingsmotor werden tegelijk ontwikkeld… De mens als schepper had -en heeft- dus ook andere mogelijkheden, maar die zullen ook wel hun duistere kant hebben. Als we bij de verbrandingsmotor blijven en de fossiele olie door bio-diesel vervangen kan het wel eens gebeuren dat landbouwgrond waar voedsel verbouwd volgezet wordt met koolzaad, waardoor er minder voedsel is…
Een ander voorbeeld is de rekenmachine. Heel handig, want dan hoeven we niet zelf te kunnen hoofdrekenen… En uiteindelijk kan ik amper nog hoofdrekenen en heb ik dat ding nodig voor sommen die ik anders wel had kunnen doen, als ik dat ding niet altijd gebruikt zou hebben… We kunnen niet meer zonder. Datgene wat we maken gaat ons beheersen, en datgene wat we gebruiken gaat uiteindelijk ons gebruiken… We zitten nu in een maatschappij vol spullen die we gemaakt hebben om ons leven simpeler te maken, maar die veel van onze tijd en aandacht en energie vragen, en zonder welke we niet meer zouden kunnen leven… Uiteindelijk zijn we slaaf van willoze dingen die ons zouden moeten dienen. GSM, computer, auto, allemaal maken ze ons afhankelijk… Allemaal ‘herscheppen’ ze ons zelf. We zijn geen heer en meester van de schepping, we zijn de slaven van onze eigen schepping…
Hetzelfde klopt trouwens niet alleen met technologie, maar ook met onze huidige politieke systemen. We creëren -uit angst voor een dictatuur- systemen die niet door 1 mens geleid worden. Het gevolg is dat ze zelf een eigen leven gaan leiden, en uiteindelijk het systeem de leidersgevangen zet, en zelf voortgaat. Burocratie is Frankenstein all over again. En dat is onomkeerbaar, dat is tot de barbaren ons overwinnen en onze beschaving omverwerpen of zo…
Uiteindelijk schieten we ons doel voorbij, of is er zelfs geen doel meer. Oorspronkelijk maken we de dingen omdat we ze nodig hebben, bijvoorbeeld een mand om dingen in te doen, maar de volgende logische stap is dingen maken omdat ze gemaakt kunnen worden. Dat kunnen we zien als we de TV opzetten, en kijken naar de reclame… Veel dingen die we maken zijn nutteloos, maar ze zijn er en dus daarom moeten we ze kopen… Het feit dat iets gemaakt kan worden is rechtvaardiging genoeg om het te maken, of we het nu nodig hebben of niet… Ook wetenschappelijk denken we zo. Het feit dat iets mogelijk is is genoeg reden om het te doen, en dus zitten we nu met de atoombom, klooien met embryos, mensen op de maan, genetisch gemanipuleerde planten, etc… Het kan, en we hebben het geld en de mogelijkheden, dus waarom niet? Ik zou willen antwoorden met de woorden van paulus dat alles toegestaan is, maar niet alles nuttig… en dat is zelfs nog een understatement…
Wat is de conclusie als christen? Ten eerste natuurlijk dat we idd als beeld van de Schepper zelf een scheppend vermogen hebben, maar dat we daar mee moeten oppassen. Het feit dat we iets kunnen maken of doen op zich is helemaal geen rechtvaardiging om dat ook te doen. Ook moeten we oppassen met de scheppingen van de mens. Ze mogen ons niet gaan beheersen, en ze mogen niet onze prioriteit zijn. Of het nu gaat om werktuigen, luxe-artikelen, of ideëen of politieke systemen, ze mogen niet onze hoofdfocus zijn. Die moet liggen bij God, bij Jezus, bij de liefde tot de medemens!
De vraag hoe we remee moeten omgaan is moeilijk te beantwoorden, als we alleen al naar het voorbeeld van de auto kijken. Moeten we de auto laten vanwege zijn duistere kantjes? Uiteindelijk zou dat onmogelijk zijn, we leven als mensen in een door mensen gemaakte wereld, en elke medaille heeft zijn achterkant… We kunnen niet alles laten wat een dusiter kantje heeft, maar we moeten er wel mee oppassen… En ons zeker niet laten beheersen door technologie, of luxe… Simpel leven lijkt me eigenlijk wel iets logisch voor een Christen, ons zo weinig mogelijk laten beheersen door al die dingen. Het koninkrijk moet onze eerste zorg zijn. God liefhebben bovenal en onze naaste als onszelf. Als Christen moeten we die prioriteiten hebben, en leven in de leiding van de geest inplaats van ons te laten meesleuren door onze eigen scheppingen…
hier moet ik zelf ook mee aan de slag denk ik…
shalom
Bram
