Een genereuze orthodoxie

Voor de paar mensen hier in Vlaanderen die de titel herkennen, het is inderdaad een nogal letterlijke vertaling van een boektitel van Brian McLaren. Maar die heeft de term zeker niet uitgevonden. Volgens Roger Olsen -ik heb de mens zelf nog niet gelezen, alleen citaten van hem- is die ‘genereuze orthodoxie’ één van de kenmerken van post-conservatieve evangelicals, wat dus de link maakt met de vorige post… ik krijg bijna nooit al mijn gedachten in één post gepropt…

De term is een beetje vreemd op het eerste gezicht. Alleen al het onbepaald lidwoord is niet wat je zou verwachten bij het woord orthodoxie. We denken eerder aan ‘de enige echte ware orthodoxie’, dan aan ‘een ortodoxie’, die dan nog eens ‘genereus’ genoemd wordt. We verwachten van een orthodoxie dat ze een strakke leer vastlegt, en dat ze duidelijk de verschillen met andere tradities weet aan te stippen en uitlicht waar de anderen niet orthodox zouden zijn.

Maar als we teruggaan naar het eerder vernoemde boek, en kijken naar de ondertitel, dan zien we het tegengestelde: “Why I Am a Missional, Evangelical, Post/Protestant, Liberal/Conservative, Mystical/Poetic, Biblical, Charismatic/Contemplative, Fundamentalist/Calvinist, Anabaptist/Anglican, Methodist, Catholic, Green, Incarnational, Depressed-yet-Hopeful, Emergent, Unfinished Christian.” Bijna al die termen duiden op stromingen binnen het Christendom, waarvan vele elkaar enorm tegenspreken. En toch hebben al die tradities (of het beste daaruit) iets gemeen. Het enorm veelvormige gezicht van de Kerk , in stijl, theologie, praxis, etc kan soms verwarren…. Na 2000 jaar groei en evolutie zijn er veel dingen ontstaan die diep geworteld zijn in Gods Koninkrijk, en aan de andere kant zijn er veel menselijke bouwsels op onstaan. Het onkruid en het graan groeien samen op, en we kunnen niet altijd herkennen wat waar verkeerd is.

Maar uiteindelijk mogen we hopen dat elke stroming binnen het christendom toch op één of andere manier geïnspireerd is op christus, of aangeraakt door de Geest, of onstaan uit ontzag voor de Schepper. In veel culturen en contexten hebben mensen op hun manier Jezus gevolgd, geholpen door de Geest. En zelfs al zijn veel van die bewegingen achteraf gevangen in instituties, dode rituelen, of woorden die hun betekenis verloren hadden, dat vonkje waar het mee begon kwam van Hem van wie alles komt dat ‘goed’ genoemd zou kunnen worden…

Maar wijzelf denken zo vaak dat wij zoveel gelijk hebben, en dat anderen zoveel ongelijk hebben. Als kind waren er wel mensen in de pinksterkerk die heel duidelijk bleken te weten dat wij in de enige echte kerk hadden. Alle andere Christenen waren verkeerd, want zij hadden ‘de Geest’ niet… Grappig genoeg kom je dat in elke richting tegen. Mensen die, zich beroepend op de bijbel, op traditie, op autoriteit van wie ze maar kunnen citeren, of om de reden dat ze gewoon denken dat het zo is heel stellig verkondigen dat hun soort van christendom het echte is, en dat de rest in het beste geval misleide stumpers zijn, als het al niet gevaarlijke ketters zijn….

Maar dat is dus de niet-genereuze ‘orthodoxie’. En natuurlijk is het soms belangijk te wijzen op theologiën van andere stromingen waar serieuze problemen in zitten. Maar die hebben we zelf ook, al kunnen we de balk in ons oog niet zien… Dus een beetje nederigheid kan nooit kwaad. De Waarheid is niet iets wat in onze boekjes staat, de Waarheid is te vinden in Jezus zelf…

En de Kerk in al zijn uitingen is Zijn Lichaam, en Hij het hoofd. Althans, dat zou toch zo moeten zijn… Alle verschillende kerken, denominaties en christelijke stromingen zijn maar deeltjes van Zijn Universele katholieke kerk. (let op de kleine letter bij katholiek, ik bedoel hier geen Rooms-Katholieke kerk, dat is zelf maar een ‘filiaaltje’ van de Kerk)

In dat opzicht is deze genereuze orthodoxie niet veel meer dan een update van C.S. Lewis’ Mere Christianity. Dus zo nieuw is het zeker niet. (Het is zeker niet verzonnen door new-age infiltranten die de kerk willen infecteren met een dood relativistisch pluralisme) Het gaat gewoon om herkennen hoe God werkt in alle takken van de Christelijke stamboom. En daarij kunnen we best beseffen dat geen enkele van onze tradities perfect is, en dat elke andere traditie ons wel iets kan leren…

Shalom

Bram

Post-conservatief en post-liberaal Jezus volgen! (2)

(zie deel 1)

De beide woorden uit de vorige post, post-conservatief en post-liberaal (die ik denk ik voor de eerste keer bij Brian McLaren heb gelezen) duiden er misschien wel op dat een evolutie die eigenlijk al ten tijde van de verlichting een tweedeling begon in het Christendom bij sommige mensen terug overbrugd is. Maar daarvoor moeten we terug de geschiedenis in:

De verlichting bracht de wetenschap, gestoeld op een naturalistisch wereldbeeld, en een heel sterk empirisch en rationalistisch kader dat de kerk niet kon negeren (behalve dan de Amish…), en hoe daarop reageren bracht een enorme breuk: sommigen deden alles om dat tegen te gaan (al namen ze wel de spelregels van de discussie over) en anderen gingen zoveel als ze konden mee met de vernieuwing, de verliching en de wetenschap, al moesten ze daarvoor traditie en aloude Christelijke waarden inruilen.

De conservatieve kant ging nog harder vasthouden aan het reformatie-principe van ’sola scriptura’, en op ongeveer hetzelfde moment dat de pauselijke onfeilbaarheid werd doorgeduwd (einde jaren 1800) werd er door conservatieve protestanten opeens ook veel nadruk gelegd op de onfeilbaarheid van de bijbel. De twintigste eeuw begon met de opkomst van fundamentalisme, wiens 5 fundamenten meer lijken op een reactie tegen de tijdsgeest dan op een echt fundament voor een zinnig Christendom. De nadruk op het evangelie van persoonlijke redding door Jezus’ bloed (en strafvervangingstheologie als enige en volledige uitleg van hoe Jezus redding bracht aan het kruis) was groter dan ooit, en alles wat daarvan afweek werd heel wantrouwend bekeken. Daar waar veel evangelischen in de achttiende nog heel sociaal betrokken waren. -Hoe kan je anders met een invloed als John Wesley, de man die zichzelf een dief beschouwde als hij zou sterven met 10 pond in zijn zakken!!- is dat voor hele groepen conservatieve protestanten  na het fundamentalisme not done.

De liberale kant, hier in onze taal ook dikwijls vrijzinnigheid genoemd (een woord dat in het engels niet los bestaat van liberalisme!), ging door in de andere richting. Alle nieuwe wetenschappelijke inzichten werden omarmd, en alles wat daar niet mee strookte liep gevaar om weg gegooid te worden. En zo werd alles van de bijbel dat niet meer bruikbaar leek eruit gegooid door wie dat niet nodig had, en was het niet meer zinnig en relevant om te geloven in zo’n achterhaalde ideeën als wonderen, of een letterlijke opstanding.

Niet dat er niets overbleef, want vrijzinnigen waren soms veel actiever in het proberen om de wereld van de ondergang te redden, iets wat aan de conservatieve kant soms heel scheef bekeken werd. Want het evangelie ging toch alleen om persoonlijk redding en de wereld zou toch heel binnenkort opbranden…

En zo was Jezus heel grof gezegd in tweëen gekapt (en nu veralgemeen ik heel grof, ik weet het) Aan de ene kant waren er conservatieven die het evangelie van de persoonlijke redding predikten, maar die elke vorm van ’sociaal evangelie’ of ‘environmentalisme’ voor ketters aanzagen. Aan de andere kant de liberalen, die soms hemel, hel, en Jezus’ opstanding buitengekegeld hadden, maar die toch nog een sterke geworteldheid hadden in de leer van Jezus, en de naastenliefde.

die tweedeling is natuurlijk kunstmatig. Het evangelie bevat en omvat beide aspecten, die verweven moeten zijn. Jezus verzoent ons in Zijn dood en opstanding met God, niet alleen na de dood, maar ook hier en nu, en we kunnen nu leven en Zijn Koninkrijk laten komen, en Zijn wil laten gebeuren op Aarde als in de hemel. Het uiteindelijk doel is het herstellen en verzoenen van de hele schepping met de Schepper, niets minder. Individuele zielen zijn van belang, maar mensen in nood, en de hele schepping ook.

En daarin hebben we mensen als Claiborne en Haw nodig. Met een theologie die Jezus meer dan serieus neemt, een nadruk op Jezus’ kruis en opstanding, een leven in die liefde zonder welke we niets zijn (1 Kor 13) en het Koninkrijk dat manifest wordt onder Zijn kinderen. Orthodoxer christen zijn lijkt me moeilijk, en daarom dat ik (zoals ik in het begin van deel 1 aangaf) zeker nooit het woordje ‘post-orthodox’ zou gebruiken. Misschien lijken Shane en Co (en mensen zoals Brian McLaren) een tikkeltje ‘vrijzinniger’ dan de evangelische beweging (en zeker dan de fundamentalisten, al is de vraag hoe orthodox die zijn), maar aan de andere kant zijn ze zeer Christocentrisch gericht op Jezus, Zijn dood en opstanding, en Zijn Koninkrijk.

Laten we ons daarop richten.

En onszelf bekeren en een ander leven leiden, achter de rabbi aan die geen steen had om Zijn hoofd neer te leggen. Al gaat het soms tegen al onze logica en tradities en wetenschappelijke inzichten in om onze Schepper boven alles lief te hebben en onze naaste als onszelf (inclusief onze vijand)

Ik sta nog nergens daarin, moge Hij me bijstaan met mijn Geest.

En laten we dit alsjeblieft samen doen!!en laat ons samen bidden:

Onze Vader, die in de hemel zijt

Laat Uw naam geheiligd zijn

Laat Uw Koninkrijk komen

En Uw wil gedaan worden op aarde als in de hemel!!

shalom

Bram

Post-conservatief en post-liberaal Jezus volgen! (1)

Zoals ik al eerder zei was ik zeer onder de indruk van het “another world is possible”-symposium met Shane Claiborne en Chris Haw vorige week vrijdag (zie verslag deel 1 en deel 2) Eén van de dingen die mij (positief) opviel, onder andere ook aan de theoretische  uiteenzetting die ze met twee gaven na het avondeten, was dat ze op theologisch vlak zowel post-conservatief als post-liberaal uit de hoek kwamen. Let ook op de woorden die ik gebruik in dit essay: heel bewust niet ‘post-orthodox’ en ‘post-vrijzinnig’, zoals de twee kanten aan beide kanten vaak geframed worden in het nederlands, maar de letterlijke translitteraties van de termen die in het engels gebruikt worden. Waarom zal later wel duidelijk worden.

Post-conservatief is denk ik wel duidelijk voor iedereen die iets van shane Claiborne enerzijds en conservatief christelijk Amerika kent. Zowel op politiek-ideologisch vlak als op religieus vlak zijn ze, uit een drang naar radicaal discipelschap en Jezus volgen, los gekomen niet alleen de amerikaanse middenstandswaarden, maar ook bepaalde types van conservatief-evangelische bijbelinterpretaties.Niet omdat ze de bijbel niet serieus nemen, maar juist omdat ze in de eerste plaats Christus, die we leren kennen in de bijbel, juist wél serieus willen nemen.

Post-liberaal is nog iets anders. Af en toe is het duidelijk dat hun theologie (zoals bij meer ‘emerging church’ theologen bijvoorbeeld) geinformeerd is door bijvoorbeeld de moderne schriftkritiek, die niet uitgaat van een lettelijke dictering van de bijbel, maar dikwijls van ingewikkelde redactieprocessen bij bepaalde bijbelboeken. Chris Haw noemde bijvoorbeeld langs de neus weg de zondvloed een schrijfsel van de Yahwist. Ook de zeer duidelijk naar voor komende nadruk op narratieve theologie, die in veel bredere lagen van de emerging church geprefereerd wordt tegenover een analytische en systematische benadering van de theologie, komt uit een stroming die letterlijk ‘post-liberalisme‘ genoemd wordt. Meer narratief, meer symbolen en metaforisch denken, en een terugkeer naar een meer Hebreeuwse manier van denken na zovele eeuwen westerse theologie die gevormd is door het griekse en romeinse denken…

Duidelijk is trouwens dat niet alle christelijke meer vrijzinnige richtingen per definitie richting atheisme gaan, ook zijn er altijd terug bewegingen te vinden naar een meer orthodox en historisch (zij het daarom niet altijd conservatief) Christendom. Een opvallend voorbeeld is bijvoorbeeld het zoeken naar de ‘historische Jezus’. Dat is begonnen in vrijzinnige schriftkritiek die dikwijls geens spaander van de bijbel heel wilde houden, maar 3 golven  van zoeken naar wie Jezus dan wel was heeft ons in de zogenaamde ‘third quest for the historical Jesus’ bijvoorbeeld NT Wright opgeleverd, de evangelische Bischop van Durham, die niet bepaald liberaal te noemen is.

Het conservatieve ‘slippery slope’ verhaal dat alles wat uit de liberale hoek komt uiteindelijk tot het verloochenen van alles waar het christendom voor staat leidt is dus niet per definitie waar. Ook mensen die onderlegd zijn in bijvoorbeeld de moderne schriftkritiek kunnen vormgeven aan een orthodoxe vorm van Christendom…

Trouwens, ook conservatieve Christenen kunnen terecht komen op een slippery slope die hen wegrolt tot ver buiten de grenzen… Sommige vormen van fundamentalisme zijn niet veel meer dan een reïncarnatie van farrizeïsme. (Wat niet wil zeggen dat er ook onder die noemer echte Christenen zijn natuurlijk) en sommigen willen het Christendom in naam van een soort Amerikaans conservatisme temmen. De bijbel herschrijven om hem minder liberaal te maken, zoals het conservapedia bible project, dat gelukkig niet door veel mensen echt serieus genomen wordt, is daar een goed voorbeeld van.

(wordt vervolgd)

shalom

Bram

gemeenschap en/of kerk…

Eén van de voor mij opvallende dingen die Shane Claiborne vrijdag vertelde was over zijn niew monastieke gemeenschap waarin hij leeft (Ik veronderstel dat dat nog steeds ‘the simple way’ is): Hij vertelde over hoe ze samen leven, samen werken, samen bidden, en samen hun leven delen voor de armen in een huis dat vol is van gastvrijheid. Al behouden ze zich ook voor om sabbat te hebben en de deur niet open te doen als dat niet mogelijk is. Maar dus heel de week leven ze samen in Christelijke gemeenschap. En zondag gaan ze allemaal naar hun eigen kerk. De een naar een pinksterkerk, de andere naar de katholieke mis, of de traditionele protestantse kerk, of een huiskerk… Die manier van Eucumene spreekt me enorm aan. Eigenlijk is elke kerk maar een filiaal van de Kerk met grote K, het Lichaam waarvan Jezus zelf het Hoofd is.

Trouwens, ik weet momenteel zelf niet hoe ik dat kan veranderen in de praktijk, maar elke keer als ik hoor of lees over dat Christelijk gemeenschapleven heb ik het gevoel dat ik iets mis. iets dat misschien wel een hele missende dimensie van het evangelie omvat waar ik geen vat op heb momenteel… Als ik naar de eerste kerk kijk, en ik zie hoe ze alles verkochten en uitdeelden en gewoon het Koninkrijk uitleefden, zodat er geen armen en behoeftigen onder hen waren. Hoe ver van mijn leven en de manier van kerk-zijn die ik ken is dat niet..

Ik moet opeens ook denken aan iets dat Andrew Jones, de rondreizende missioloog me vertelde toen hij hier aan de Schelde kampeerde met zijn gezin. Hij vertelde over een groeiende beweging van Christenen ergens in Indië, waar ze geen zondagsamenkomst hebben. Het gaat om arme mensen, die elkaar door de week zien, en samenkomen in huizen en zo door de week, als de Christenen in Handelingen die elke dag bij mekaar kwamen om te bidden en het brood te delen. Ze hebben zoveel gemeenschap dat ze geen behoefte hebben aan zondagsamenkomsten.

Misschien hebben zij wel het beste deel gekozen.

Heer ontferm U…

shalom

Bram

verslag symposium met Shane Claiborne II

zie ook part 1

De reden van het “another world is possible” symposium was de verschijning van de nederlandse versie van zijn boek “the irresistible revolution”. In het nederlands wordt dat om één of andere reden “hoe Jezus de wereld op zijn kop zetten (en ook mijn leven)” waarbij niet Jezus, maar wel de drukker, de voorpagina ook op zijn kop heeft gezet.

Dat is dus het boek dat ik iedereen aanraad te lezen (als het kan in het engels). Zowel Christenen als niet-christenen zullen er een heel ander beeld aan overhouden van het Christendom zoals het ook kan zijn(en misschien zou moeten) zijn. Shane is gewoon een simpele poging om Jezus te volgen, en volgens Jim Wallis (in het voorwoord van de engelse uitgave) een goed voorbeeld van de uitspraak “be careful what you pray for!”.

Op zich is hij al een opvallende figuur, met zijn zelfgemaakte kleren, zijn dreads en zijn onafscheidelijke hoofddoekje. Maar het laatste wat hij wil is cool gevonden worden (toen hij zichzelf zo voorgsteld hoorde heeft hij ooit zelfs zij dreads afgeknipt)

shane is opgegroeid ergens in de Amerikaanse bible belt, en zat als tiener diep vast in wat hijzelf ‘pop Christianity’ noemt, de amerikaanse christelijke commerciële subcultuur. Op een bepaald moment op een zomerkamp gaat hij naar voren om ‘born again’ te worden, en dat bevalt hem zo goed dat hij dat ieder jaar opnieuw doet, misschien wel zeven keer of zo. (Hij raadt het ook iedereen aan)

Maar op een bepaald moment kwam de vraag ‘hoe leeft een Christen?’ er waren genoeg regels wat niet te doen, maar op de vraag hoe Christelijk discipelschap er wel uit zag kwam er geen bevredigend antwoord. Uiteindelijk belandt hij in een bijbelschool, en daar komt hij met zijn vrienden na het lezen van moeder Theresa terecht bij de daklozen en armen op de straten van de binnenstad. Dan blijkt opeens dat een groep dakloze families zich in een kathedraal heeft gevestigd en er door het bisdom uitgegooid gaat worden. Hij en zijn medestudenten zetten een hele actie op touw, en de gezinnen mogen uiteindelijk blijen en krijgen op het einde toch huisvesting.

Na dat verhaal gaat hij nog meer op zoek naar het navolgen van Christus; en besluit hij naar Moeder Theresa te gaan, wat een indrukwekkende zomer tussen de stervenden en melaatsen oplevert. De schok met willow Creek waar hij daarna terecht komt is soms redelijk groot, al zal Shane nooit overdrijven met kritiek en heeft hij veel positieve dingen te zeggen over Willow.

Een volgende hoogtepunt van het verhaal is wanneer hij, in volle oorlogstijd, naar Bagdad gaat met een team van de Christian peacemakers. Terwijl zijn eigen land bommen dropt, is hij aanwezig met de bewoners om samen te lijden. Op een bepaald moment is er een kinderfeestje voor een verjaardag, en de bommen beginnen te vallen in de omgeving. Dat soort van verhalen zijn echt bloedstollend. (De psalters hebben er het nummer Amal over geschreven, dat niet echt easy listening is)

Nu leeft shane (als hij niet rondtrekt om te spreken) in een nieuw monastieke gemeenschap ‘the simple way’ tussen de armen in Philadelphia. Een groot deel van zijn boodschap ging ook over leven in gemeenschap als Christen. Maar het meest opvallende aan Shan als verteller is de echtheid van het plezier. Je ziet aan Hem, en aan zijn mede-verteller Christ Haw, een heel nieuwe invulling van het concept ‘de vreugde van de Heer’.

shalom

Bram

verslag symposium met Shane Claiborne

Vrijdag was ik aanwezig op het “another world is possible” symposium met Shane Claiborne in Diemen, Nederland. Een dag die zeker de moeite waard was, en daarvan nu dus een verslagje.

Shane Claiborne is een speciaal geval, en niet alleen vanwege zijn dreadlocks en zelfgemaakte kleding. Een volgeling van Jezus die niet zomaar in een hokje te duwen is, en die de voetsporen van zijn Meester gevolgd heeft tot bij Moeder Theresa in de sloppenwijken van Calcutta, de megachurch van Willow creek, de arme buurten van Philadelphia, en bij de gebombardeerden in Bagdad op het moment dat zijn eigen leger daar bommen liet vallen. een ‘ordinary radical’ zoals hij zichzelf noemt. Hij is tot zijn eigen verbazing bekend geworden als vertegenwoordiger van de ‘new monasticism’ beweging, en zijn boek ‘the irresistible revolution’ is een bestseller, maar al zijn royalties geeft hij weg aan een indrukwekkende lijst van leefgemeenschappen en christelijke organisaties.

Dan terug naar het symposium. Dat was een samenwerking tussen time to turn en het ‘emerging netwerk‘, de kleine overkoepelende organisatie van de nederlandse emerging church (iets wat we in België zelfs niet hebben). Het was de eerste keer dat ik op dat soort van ‘emerging church’ evenementen was, maar mijn interesse naar meer is wel gewekt. Het symposium was eigenlijk ter gelegenheid van het uitkomen van de nederlandse vertaling van zijn boek, dat in het nederlands ‘Hoe  Jezus de wereld op zijn kop zet (en mijn leven erbij)’, een boek dat ik iedereen aanraad om te lezen, maar voor diegenen die het engels voldoende machtig zijn raad ik de originele versie aan.

Het eerste deel was een praatje van Shane waarin hij zijn verhaal vertelde, zoals ik dat hierboven al een beetje heb samengevat (in de volgende post ga ik dat iets grondiger doen). Hij is een enorm inspirerende verteller (met een heel speciaal lachje, iedereen die hem al heeft gehoord zal dat beamen) die ook nog genoeg verhalen te vertellen heeft. Zelfs al kende ik de meeste verhalen wel (ik heb 3 boeken van hem gelezen: the irresistible revolution, jesus for president en becoming the answers to our prayers) toch bleef het boeiend om naar te luisteren.

Het tweede deel was een forumgesprek met Shane en een aantal prominente nederlandse christelijke figuren. Persoonlijk vond ik dat minder interessant, maar ik denk dat een deel van het probleem lag in de engelse taal die voor de conversatie gebruikt werd. (ikzelf heb altijd minstens een paar dagen nodig voor ik vlot engels kan spreken, dus ik begrijp dat zeker)

Dan kwam er eten, organisch en fair-trade, en behalve de vis nog vegetarisch ook. Waarschijnlijk was dat deel van de invloed van time to turn. Het merendeel van het eten was echt wel lekker, er was onder andere griekse salade en aardappelsla, maar de dingen die eruit zagen als gehaktballen konden mij minder bekoren. Maar ik ben niet genoeg bekend met vegetarisch eten wss…

Na het eten kwam er een duo-gesprek van Shane samen met zijn maatje Chris Haw, mede-auteur van het boek ‘Jesus for president’, dat veel meer theologische diepgang had. Chris is een heel zinnige theoloog, en hij zette een framewerk op poten beginnende bij genesis over God die iets probeert te doen aan het geweld in deze wereld. Iedereen uitmoorden en opnieuw beginnen (Noach) of een groot rijk opbouwen (Babel) is niet de oplossing, en uiteindelijk begint Hij heel klein met 2 mensen uit te roepen uit hun omgeving, en zo begint de revolutie die uitmondt in Gods Koninkrijk met Abraham en Sarah. De roeping van abraham, waar wij nog steeds in delen, houdt trouwens in dat wij gezegend zijn om de rest van de wereld te laten delen in die zegen. en het koninkrijk staat dikwijls helemaal haaks op de koninkrijken van de wereld.

Uiteindelijk werd er afgesloten met een vragenronde, die direct heel zwaar begon met een vraag over Christenen en militair zijn. De toon was gezet voor een diepgaande en theologische vragenronde die onder andere over christelijke naastenliefde, geweldloosheid, kerkstructuren en de praktijk van gemeenschapleven ging. Wel viel het op dat de Amerikaanse situatie heel anders is dan de europese, en sommige vragen kregen dus een antwoord dat niet 100% relevant was (zij het op zich wel interessant…)

Een zeer interessante en inspirerende dag was alweer gedaan, en ik vraag me nog steeds af waar ik eigenlijk mee bezig ben…. Ik wil time to turn, het emerging netwerk én de kerk in wiens gebouw het doorging bedanken voor het organiseren van deze speciale dag.

shalom

Bram

evangelie III: ‘cracked eikons’ of het hele verhaal vanaf de schepping

Dan gaan we na onze eerste 2 delen (I en II) maar eens over naar een andere insteek. Misschien eens proberen van inplaats van het verhaal te beginnen bij een individualistische ‘ga je naar de hemel’-vraag, het hele verhaal van de bijbel meer chronologisch volgen, vanaf de schepping zelf, niet bij de zondeval.

Een interessante benadering van het evangelie gekaderd in het hele narratief van de bijbel is die van de Amerikaan Scot McKnight over ‘cracked eikons’. Het woord eikon is grieks voor beeld, beelddrager, zoals de mens was bij de Schepping, en ook Jezus wordt zo genoemd in Kol 1:15, het beeld van de onzichtbare God.

Het hele eikon-verhaal is ondertussen gemeengoed geworden bij meer post-evangelische en emerging church-kringen. Ik kwam het bijvoorbeeld tegen bij deze interessante blogpost van Kingdom grace, één van de weinige vrouwelijke theologische bloggers.

Maar terug naar McKnight: Hij waarschuwt er voor om zoals sommige ‘leg-het-evangelie-simpel-uit’-verhaaltjes van genesis 3 naar Romeinen 3 te springen en de rest van de bijbel over te slaan. In zijn boek ‘the blue parakeet’ (zeker lezen, als je wil worstelen met moeilijke vragen over de bijbel toch…) schetst hij het verhaal van de bijbel in 5 bewegingen:

1. (genesis 1-2: eenheid): de schepping van de mens, als beeld van God (Eikon in het grieks, selem in het Hebreeuws, om één of andere reden gebruikt dus hij het woord eikon verder, en hebben anderen dat ondertussen overgenomen, dus we hebben er nu weer een woordje christelijk jargon bij waar een ongelovige geen jota van snap) De mens wordt, om niet alleen te zijn, gesplitst in mannelijk en vrouwelijk, die op hun beurt terug één zijn in hun huwelijk, en dus leven in eenheid met God, hun eigen zelf, de ander en de wereld, de tuin waarin ze leven.

2. (genesis 3-11:’otherness’): Met de zonde wordt dat beeld beschadigd, en dus krijgen we de hierboven genoemde ‘cracked Eikons’, gebroken in alle richtingen: in die van God, onszelf, andere mensen, en de wereld.

3. (genesis 12-Maleachi: nog meer ‘otherness’): Inplaats van hier direct naar Jezus te springen, of naar de romeinenbrief die het kruis uitlegt en zodus meer dan duizend pagina’s van de bijbel over te slaan, geeft McKnight hier aan dat God al aan de slag gaat met de mens doorheen alle verhalen van het oude testament. Hij vormt een ‘covenant community’ (verbondsgemeenschap) waarmee Hij aan de slag gaat, een groep van gekozen mensen, die de eenheid terug moeten herstellen, maar dat lukt niet.

4. (Mattheus-openbaring 20: Eén in Christus): Mensen, in hun ‘verbondsgemeenschap’, krijgen het niet klaargespeeld en de gebrokenheid en vervreemding blijft. Het hele verhaal krijgt een climax in de persoon van Jezus, als Mens-geworden God en de perfecte Eikon, die de wereld verzoent door Zijn menswording en leven, Zijn kruisdood, Zijn opstanding en de komst van de Heilige Geest. De gebroken Eikons vinden terug éénheid in Christus: ‘Er is Jood noch heiden, slaaf noch vrije, man noch vrouw, want allen zijn één in Christus Jezus’(Gal 3:28) en worden zo terug beelddragers, ook in eenheid met elkaar en Christus .

5. (openbaring 21-22: perfecte eenheid) of ‘consummatie’, als Jezus terugkomt.

Verder valt in dit verhaal op dat McKnight erop wijst dat het evangelie niet gaat over de individualistische relatie van 1 mens met god, maar dat God met mensen in groep, in gemeenschap werkt, eerst Israel, en dan de kerk, en dat niet alleen de verzoening met God (en vergeving van onze eigen zonden) maar ook de verzoening met onszelf en de medemens en de wereld van belang is. Alleen in Christus vinden we die eenheid.

Geen enkele samenvatting van de bijbel is perfect natuurlijk, maar deze spreekt mij meer aan en lijkt me minder éénzijdig dan de meeste evangelische standaardverhaaltjes… een holistische benadering lijkt me zowiezo wel interessant…

shalom

Bram

over machten en vijandenliefde…

Kameraad Y had in zijn comment op mijn uitleg over christarchie een probleem met de Ellul-parafrase die Greg Boyd gebruikt om Christelijk anarchisme samen te vatten:

“”Get along with the ruling powers as much as you can, but put no trust in them.” Is dat niet tegenstrijdig? Hoe kan je het nu ‘goed vinden’ met je uitbuiter?”

Het gaat hier over onze houding tegenover de machten boven ons, hoe we daarmee moeten omgaan. Wat bedoelt wordt is dat we als Christen geen systemen moeten gaan omverwerpen, maar van binnenuit en van onder af naar boven moeten zelf anders gaan leven, en zo hopelijk de wereld beinvloeden, als ‘zout en licht’. En misschien de machten en overheden confronteren, maar zeker niet met geweld omverwerpen of zo.

‘Het goed vinden’ met je ‘uitbuiter’ is niet waar het hier om draait, in geen geval… Over uitbuiting heeft Ellul het hier zowiezo niet: Ellul refereert regelmatig naar de Woorden van paulus, een man die niet uitgebuit werd door de machthebbers of kapitalisten (hij was van hoofdbezigheid predikant, en verder tentenmaker om voor zijn inkomen te zorgen) maar die wel naar het leven gestaan werd om zijn geloof en boodschap, en uiteindelijk dat met zijn leven moest bekopen… Paulus gehoorzamde de goddeloze romeinse overheden zoveel hij kon, en kwam daardoor regelmatig in de gevangenis terecht of werd op andere manieren gestraft. Maar zijn leven was niet gericht op de doelen van de maatschappij rond hem, en hij deed niet mee met de patronen van de maatschappij. De eerste Christenen (en vele kloosterlingen achter, en de eerste anabaptisten, en christelijke hippies en neo-monastics,…) leefden in communes van naastenliefde, waarin heel andere principes van belang waren als die van de wereld, maar ze gingen niet de wereld en de machthebbers omver gooien. En toen ze dat wel begonnen te doen was er eigenlijk al serieus iets mis…

Let ook op de woorden ‘as much as you can’; machten en heersers zullen er altijd zijn, en we zullen het er nooit helemaal mee eens zijn. Geen enkel systeem zal ooit perfect zijn, en dat moeten we niet verwachten. Maar zelf moeten we daar waar we zijn het verschil maken. En verder is er nog de profetische taak van confrontatie van de overheden bij onrecht, die niet alleen door oud-testamentische profeten werd gedaan, maar ook door bijvoorbeeld Martin Luther King. Maar dat is iets anders dan een geweldadig omverwerpen van het systeem. Wie eens geweld gebruikt zal het blijven gebruiken…

Maar waar gaat het hier in feite om? Jezus’ regel, die voor velen heel aanstootgevend is: heb uw vijanden lief. Dat betekent niet dat we ‘het goed met hen moeten kunnen vinden’ (anders zouden ze onze vijanden niet zijn) en ook niet dat we het met ze eens moeten zijn. Wel dat we ze niet mogen haten en het beste voor hun willen (maar daarom niet willen dat ze doorgaan met wat ze doen). Dat gaat tegen onze menselijke natuur in en is heel radicaal, en zelfs Christenen hebben er moeite mee om het serieus te nemen en in hun leven tot uiting te laten komen… En veel Christenen doen alles om dat soort verzen weg te verklaren, maar zo ontzenuwen ze heel de boodschap van Jezus!

We zijn allemaal mensen, geschapen naar Gods beeld, al is dat beeld wel beschadigd. Maar we zijn allemaal mensen. Ook onze vijanden hebben recht op behandeling als mens. De ‘uitbuiter’, in eender welk systeem, is ook een mens, zoals wij, die dikwijls ook maar toevallig aan de andere kant van het systeem is. Hem dood willen vanwege zijn positie is een beetje kortzichtig… Een gedachte die mij heel aanspreekt, die dacht ik uit de geweldloze bevrijdingstheologie stamt, is dat een revolutie alleen menselijk is als we zowel de onderdrukte als de onderdrukker kunnen bevrijden en herstellen in menselijkheid. Eén of andere heersende klasse uitmoorden in naam van ‘het volk’ is niet bepaald humaan…

shalom

Bram

Satan en occultisme voorbij het modernistisch paradigma? deel III

’satan en occultisme voorbij een modernistisch paradigma’… Misschien een bizar onderwerp, maar het zijn wel dingen waartegen ik opgebotst ben in mijn groei als christen met een veranderend en soms vervagend wereldbeeld…

Ik moet zelf toegeven dat mijn postmoderne wereldbeeld en bijbel-lezing geen volledig overzicht heeft over ‘de geestelijke wereld’ en wat de bijbel daar wel en niet over zegt. Heel intensief heb ik me er nooit mee beziggehouden. Om redenen die ik nog ga geven kan ik zeker niet meegaan in eender welk wereldbeeld dat het occulte en het paranormale wegduwt, maar het naturalistisch-wetenschappelijk paradigma volgen en daarbij alles wat daarbuiten valt en niet duidelijk’ van God komt’ als occult en demonisch afdoen daar zie evenmin veel reden toe (zie deel I van deze reeks)

Het is zo dat door die kunstoefening van het materialistische wereldbeeld overnemen enerzijds en anderszijds toch het bovennatuurlijke noodgedwongen een plaats proberen te geven er een vreemde situatie is ontstaan in het kerkelijk denken over die dingen, waarbij het demonische makkelijk weggetheoretiseerd wordt ofwel door anderen opgeblazen… Een stabiele houding hebben we blijkbaar niet. Veel kerken kennen het niet of negeren het, en de rest geeft het veel teveel credit…

Uiteindelijk heb ik mezelf ooit uit gemak in de eerste positie gezet, nooit officieel want ik zat altijd in een charismatische omgeving, maar het is wel heel hard naar de achtergrond verdwenen als een theoretisch probleem dat niet de moeite waard was om een plaats te hebben. Het leven is makkelijk als je een geloof hebt waarin je geen plaats hoeft te hebben voor een geestelijke wereld, en waarin alleen onze comfortabele natuurwetten heersen, behalve misschien de Heilige Geest is er niets waar je je druk om moet maken. Filosofisch gezien heb je geen kwade machten nodig om de mens tot kwaad aan te zetten, en in deze materialistische wereld zie je ook weinig bovennatuurlijke zaken…

Maar af en toe hoor je van heel betrouwbare mensen toch verhalen van dingen die niet in je wereldbeeld passen… In allerhande delen van de wereld (Indonesië, Afrika, Costa Rica) blijken dingen te gebeuren die volgens ons ‘alleen bijgeloof’ zijn echt te gebeuren. Voodoo, onzichtbare wezens, en vanalle andere dingen die je hier niet ziet… Het is heel makkelijk om dat weg te duwen natuurlijk… Maar mensen die van hier komen maken er evengoed dingen mee die niet te verklaren zijn…

En dan heb je opeens onverwacht een confrontatie die niet weg te verklaren is. Iemand die onder invloed is van ‘iets’. Een iets dat door haar spreekt, en dat dingen weet dat de persoon in kwestie niet weet. Een heel enge ervaring waar ik verder niets over ga zeggen op een openbare blog, maar het blijkt wel dat dat dat iets na veel bidden weg is. een geluk dat ik toen niet alleen was. Jezus is opeens veel echter en veel sterken dan wanneer je alleen weet met je verstand dat Hij sterker is dan ‘boze geesten’. Wow, Jezus is ECHT Heer over boze machten, en dat zelfs door mij (of ondanks mij). Heel bizar… Ik weet zelf nog steeds niet wat ervan te denken, maar ontkennen kan ik gewoon niet… ‘Het’ was echt, en Jezus was nog echter, Christus Victor!

Het bestaat dus. Kwade entiteiten die niet veel goeds in zin hebben die mensen kunnen beinvloeden en door mensen kunnen handelen in extreme gevallen. sommigen gaan het afdoen als psychologisch, maar dat kan ik niet. Ik denk dat we moeten aanvaarden dat er soms dingen zijn die niet helemaal een plaats hebben in ons wereldbeeld… En misschien kunnen we als Christen best voorbereid zijn dat zoiets kan.

De andere kant lijkt me even rampzalig, mensen die overal demonen zien die er niet zijn en dan tegen windmolens gaan vechten en mensen beschadigen. sommigen uit pinksterhoek of bepaalde ‘bedieningen van achterdocht’ en paranoise ketterjagers zijn echt gevaarlijk! Ik geloof dat behalve als er opeens zich iets manifesteert of de Heilige Geest ons 100% duidelijk iets laat zien, we zeker niet moeten gaan jagen op geesten. De ghostbusters zijn maar fictie, en Peretti-verhalen lijken me soms ook met de haren getrokken… Ik denk trouwens dat waar het licht is geen duisternis kan zijn, dus als we dicht bij God leven dat we niet bang moeten zijn van die dingen…

Een afsluitende noot: Wat mij opviel toen ik de ‘early christians in their own words’ aan het lezen was, een compilatie van vroegchristelijke texten door Eberhard Arnold, viel mij volgende zin op in de (redelijk strenge) instructies van Hypolytus over de voorwaarden om Christen te worden: is…Whoever has a demon needs purification before he takes part in the instruction. (doopinstructie was dat) De eerste Christenen waren blijkbaar net zoals Jezus en de apostelen uit handelingen bezig met het uitdrijven van boze geesten alsof het de normaalste zaak van de wereld was… Voor ons is het iets vreemds dat niet in onze wereld past…

Al wens ik niemand toe dat hij/zij het tegenkomt…

shalom

Bram

Satan en occultisme voorbij het modernistisch paradigma? deel II

Nu nogmaals een poging tot een heel moeilijk onderwerp, waarover ik nog niet veel heb gelezen uit de emerging hoek en de meer postmoderne theologen:  de Satan of de duivel, als dat al hetzelfde is… Heel veel vreemde theoriën die losjes gebaseerd zijn op bijbeltexten, maar is de bijbel wel zo duidelijk en kunnen we hem wel gebruiken om veel te zeggen over  dit onderwerp???

Een moeilijk onderwerp, ook al omdat in de loop van het christendom bepaalde karikaturen die bedoeld waren om de duivel uit te lachen uiteindelijk hét beeld van satan geworden zijn: de duivel met bokkenpoten en drietand en zijn puntig staartje… Beelden die nooit de bedoeling hadden om serieus genomen te worden zijn verheven tot het beeld van wat Satan of de duivel dan wel niet zou zijn… En mensen die niet in satan geloven doen dat juist aan de hand van dat beeld, wat inderdaad wel belachelijk is als je het letterlijk neemt…

Los van de hoorntjes en bokkenpoten, de drietand en de geur van solfer, Wat moeten we met de duivel of de satan, als dat al hetzelfde is? In deze post ga ik nog niet in op ‘demonen’ of andere geesten die mensen persoonlijk ambeteren, dat is voor de volgende. Maar hoe zit het met Satan?

Ik moet zeggen; ik heb het idee dat de bijbel weinig echte informatie geeft. We komen wel meldingen tegen, en vreemde symbolen en beelden; maar een goeie bevredende uitleg vinden we nergens, en veel christelijke satanologie en demonologie bestaat gewoon uit inlegkunde en heel vreemde bijbelinterpretaties… Het is ook een onderwerp dat heel ongezond is om teveel mee bezig te zijn, dus ik vraag me af of het misschien wel Gods bedoeling is om niet teveel over de Satan te zeggen. Het mag niet onze nadruk zijn zowiezo…
Op zich vinden we heel weinig over satan in het oude testament, behalve dan in het boek Job, waarbij het nog de vraag is hoeveel echte informatie we daar hebben… De slang in genesis wordt niet benoemd als satan maar als de slimste der dieren van het veld, dus daar valt ook weinig info te halen. En de vreemde beeldspraak van jesaja 14 gaat misschien inderdaad niet echt over een menselijke koning, maar kunnen we er daarom veel informatie uithalen? Veel speculatie, en weinig duidelijkheid… De vraag is nog of het woord satan, dat aanklager, tegenstander of lasteraar betekent altijd moet refereren naar ‘de duivel’.

Het nieuwe testament geeft iets meer… De draak, de oude slang die 1 derde van de sterren van de hemel neergooit lijkt te bevestigen dat de slang uit genesis toch de satan is. Jezus wordt door de duivel verzocht in de woestijn, die blijkbaar wel wat macht heeft, en verder is er nog melding van een aantal andere zaken als de god dezer eeuw, die duidelijk zeggen dat de wereld in greep is van de satan. Maar toch blijft het onduidelijk wat we kunnen zeggen over de satan…Is Petrus bezeten van de duivel op het moment dat Jezus hem terechtwijst met ‘vade retro satanas’? Of bedoelt Jezus dat Petrus op dat moment zich gedraagtals een ’satan’?

Misschien kunnen we stellen dat er in ieder geval geen enkele bijbelse grond in voor een dualisme waarbij de Satan een tegengestelde gelijkwaardige kracht aan God is.  Wat zijn status ook is (in Job is hij één van de ‘zonen gods’) Hoe het staat met de hele theorie van de gevallen aartsengel die 1/3 van de engelen meenam in zijn val weet ik niet, zo duidelijk lijkt de bijbel niet daarover…  Maar Satan is zeker deel van de Schepping, en geen antigod.

Een belangrijke laatste opmerking is denk ik wel dat de belangrijkste historische verklaring van het belang van het kruis, de Christus Victor theorie, ervan uitgaat dat Jezus de Satan verslagen heeft door zichzelf vrijwillig in zijn handen te geven. Dat klinkt voor ons misschien wat symbolisch, en deels zou ik dat ook symbolisch uitleggen, omdat het dingen beschrijft waar we geen begrippen voor hebben… Maar de betekenis is duidelijk: Jezus is overwinnaar op het kwaad, op de duivel, en de kosmische oorlog die nu nog woedt tussen goed kwaad is al bij voorbaat beslecht, en bij het laatste oordeel zal het kwaad helemaal vernietigd worden…

Maar zelfs al is het soms een onontwarbaar kluwen; waarbij soms de symbolische betekenis meer zegt, en waarbij we soms (dikwijls) niet genoeg weten om iets letterlijk te zeggen met grote zekerheid, ervan uitgaande dat onze taal en begrippen dat al zouden kunnen beschrijven, dan nog gaat het om iets serieus, iets reëel, iets dat groter is dan de mens alleen… Iets dat niet bepaald goed is, en dat verslagen is door Jezus aan het kruis, maar dat toch de wereld nog beheerst. Of deze genoemde ‘Satan’ en de demonen die Jezus uitdrijft dezelfde zijn dat weet ik niet, maar die worden de derde blogpost van deze reeks…

shalom

Bram