‘blog van Brambonius’

juli 28, 2010

evangelie = vermijden van de hel??

op de pastoralia-blog van Jason Coker is er een interessante discussie bezig binnen de comments van een blog post over fundamentalisme, waaruit ik dit stukje pluk ter discussie… Jason verdedigt hier het idee dat “redding” in de bijbel niet in de eerste plaats met de hel te maken heeft, en dat het evangelie dus ook niet in de eerste plaats gaat om gered worden van de hel na dit leven!

Ik geloof dat er een verschil is tussen “redding” en het vermijden van de hel. Laat me het zo zeggen: Ik denk niet dat de hel het probleem is dat God oplost met het evangelie. God redde de hebreërs niet van de hel met behulp van Mozes, Hij bevrijdde ze ui de slavernij in Egypte. God redde Abraham niet van de hel, Hij bervijdde hem van kinderloosheid (en zijn vijanden). God bevrijdde de Israelieten niet van de hel, maar van de Filistijnen. God sprak niet door de profeten tot de ongehoorzame natie van Israel over de redding van mensen uit de hel, hij sprak over het redden van weduwen en wezen. Jezus bracht zijn evangelie niet als een bevrijding van de hel, hij bracht het als redding uit de ballingschap van een gebroken wereld, in een herstelde wereld (het Koninkrijk hier en nu). Paulus gaf ons geen evangelie van bevrijding van de hel, hij bracht het als een redding van onze scheiding van God (hier en nu) en van onze geweldadige verdeeldheid tegenover elkaar in etnische en religieze strijf.

Het punt is dat “redding” altijd, van het begin van de bijbel tot aan het einde, eerst en vooral gegaan heeft over gered worden van gebondenheid en lijden in dit leven, en veilig overgebracht te worden naar een door God gegeven leven van vrijheid en vrede hier en nu. Wat er ook gebeurt na dit leven, het is ondergeschikt aan het evangelie.

Ik ontken niet dat er een oordeel gaat komen. I geloof dat er één komt. Maar “redding” is niet in de eerste plaats gered worden van datgene wat wij de hel noemen. Hel is een minder belangrijk en relatief obscuur concept in de schrift dat zelden genoemd wordt in vergelijking tot de de volumes aan schriftgedeelten die spreken over de helsheid van onrechtvaardigheid in dit leven. “Redding” is gered worden van gebondenheid van allerlei soort te midden van de gebrokenheid van deze wereld, die ons een voorproefje brengt van het Komende Koninkrijk dat nu gevestigd is, en partnerschap in het brengen van dat herstel hier en nu.

Dit is trouwens wat er bedoeld wordt met ‘eeuwig leven’. Deze woorden verwijzen niet naar een geestelijk, lichaamsloos eeuwig bestaan (dat wij gewoonlijk ‘hemel’ noemen) Het is een nieuwe kwaliteit van bestaan hier en nu waarbij we een leven uitleven dat van de vader uitstroomt, op aarde. Ik ben er redelijk zeker van dat dit leven na de dood verder gaat, en de schrift schijnt dit te leren. Maar dat is niet het punt van het evangelie.

Wat denken jullie?

shalom

Bram

juli 24, 2010

Religieloos Christendom?

Ik ben het ‘Jesus manifesto‘ van Frank Viola en Leonard Sweet aan het lezen, een boek dat Christenen terug moet brengen naar Jezus als de absolute kern van het Christendom. Ik moet zeggen dat dat boek best wel confronterend is soms. Los van kleine puntjes van onenigheid zoals ik die met Viola altijd heb (en wss met de meeste schrijvers) raad ik elke Christen aan om het boek te lezen en ermee te worstelen.Ik denk dat het Viola’s balangrijkste werk tot nu toe is, en het is moeilijk om dieper te gaan dan dit.

Ik geef jullie een stukje mee over ‘religieloos Christendom’ (eigen vertaling):

De Christelijke religie is gebouwd op de boom van kennis ven goed en kwaad. De Christelijke religie kan bestudeerd woren door gebruik te maken van dezelfde denkwijzen als eender welke andere wereldreligie. Ze kan worden geanalyseerd net zoals Islam, Jodendom, en boedisme geanalyseerd worden. De moeilijkheid met de Christelijke religie is dat zijn die erbij horen denken dat de de ware kennis over god en kwaad gevonden hebben.

Religie geeft mensen het gevoel dat ze God kunnen controleren. Religie geeft het gevoel dat we God absolut en compleet kunnen begrijpen. We kunnen voorspellen wat de Almachtige morgen zal doen. De Christelijke religie leert ons dat de bijbel ons een antwoord geeft op ongeveer elke vraag die we naar de Heilige teksten brengen. Het probleem met deze manier van denken is dat de Ware God niet in iemand doos kan passen. God zal uiteindelijk altijd uitbreken uit onze menselijke verwachtigen en wat we kunnen begrijpen overstijgen. Elke poging om God gevangen te zetten en hem binnen te rammen en vast te nagelen is een systeem zal uitendelijk falen.

De ware God is een ongetemde leeuw. Hij kan niet geconctroleerd worden. Hij heeft zelf de controle. Toch hebben veel Christenen de bijbel veranderd in een vorm van kennis over goed en kwaad. Ze benaderen de bijbel als ruw materiaal waarbij ze controle kunnen verkrijgen over hun leven, zodat het leven meer begrijpelijk en controleerbaar kan worden, en minder ontmoedigend en onvoorspelbaar.

Dit is een zwaar misbruik van de bijbel. Jezus misbruikte de Schriften niet om controle en voorspelbaarheid te verkrijgen in zijn leven. Voor Hem waren ze een instrument waardoor Hij Zijn Vader beter leerde kennen en wardoor Hij zijn missie leerde uitleven.

(…)

Christendom gaat niet fundamentaal over het volgen van een boek. Het gaat over het volgen van een persoon en het uitleven van Zijn Leven. De bibliotheek van goddelijk geinspireerde boeken die we de Bijbel noemen helpt het best om die persoon te volgen, want ze getuigen van hem.

De bijbel bevat geen plan of blauwdruk om te leven. Het “goede nieuws” was geen nieuwe lijst van wetten, of een verbeterde set van ethische bevelen, of een gewijzigd plan met de laatste toevogselen en correcties. Het goede nieuws was het verhaal van het leven van een persoon, zoals dat gereflecteerd wordt in de apostolische geloofsbelijdening. waar het mysterie van het geloof dit narratief verkondigt: Christus is gestoreven, Christus is opgetaan, Christus zal terugkomen.

Het geschreven woord is een kaart die ons naar het levende woord leidt. Of zoals Jezus het zelf zegt: ” De schriften wijzen naar mij”. Elk deel van de heilige teks ademt dezelfde zuurstof in, Christus. De bijbel is dus niet de bestemming, het is een kompas dat wijst naar Jezus, de hemelse poolster.
Shalom

Bram

juli 17, 2010

Een nieuw soort van pinksterkerk II

Dit is (eindelijk…) deel twee in al veel eerder aangekondigde korte reeks van posts gebaseerd op een engelstalige  blogpost van Samuel Lee, een in een nederlandse migrantenkerk actief zijnde Pinkster-predikant. Hij ziet een aantal sterke maar ook  zwakke punten in de beweging waar hijzelf deel van is, die ikzelf interessant genoeg vind om eens bij stil te staan… (text in italics zijn vertalingen van zijn artikel door Bram zelf)

3.Geen exclusiviteit op de Heilige Geest

Sam Lee: “Ik ben PinksterChristen omdat ik inderdaad geloof in de Heilige Geest, maar ik geloof niet dat de Pinksterdenominatie of -kerken een of andere vorm van exclusiviteitsrecht hebben op de Heilige Geest. Ik geloof dat de Heilige Geest vrij beweegt in eender welke Kerk of denominatie waar van Jezus gehouden wordt. Ik ben pinksterchristen, maar dit maakt me niet beter dan mijn broeders en zusters die bij andere denominaties horen. Ik ben pinksterChristen, maar ik sta geen arrogantie toe onder hen die zich zo noemen. Ik hou van alle denominaties die van Jezus Christus houden. Omdat ik Pinksterchristen ben, heb ik geleerd om mijn broeders en zusters te respecteren van andere verschillende denominaties. Ik heb goede vrienden in andere denominaties en uit het niet-denominationele terrein.”

Hier gaat het dus over de genereuze orthodoxie waar ik het eerder al over had. En ik vind dit een heel interessante houding. Ik kan mij herinneren dat ik als kind in de pinkterkerk de sfeer heb opgepikt dat de pinksterkerk de enige kerk was die de Heilige Geest had, en dat andere kerken waarschijnlijk zelfs amper Christen te noemen waren. Dat soort van ideëen heb ik altijd een beetje moeilijk gevonden.

Maar waar die ideëen ook vandaan kwamen, ze kwamen niet van mijn ouders, die zelf Christen geworden zijn in de katholieke Charismatische vernieuwing voor ze doorstroomden naar de pinksterkerk. En als tiener werd ik deel van een gemeentestichtend project van Vineyard (waar mijn vader nog steeds de teamleider is) waar de houding tegenover andere kerken gelukkig heel anders was. Vineyard beschouwt zichzelf maar als één van de vele kerken die samen bouwen aan het Koninkrijk, een idee dat dus in dezelfde lijn ligt van de genereuze orthodoxie.

4. de bijbel

Sam Lee: Ik ben pinksterchristen, en ik geloof dat de bijbel een werk is dat geinspireerd is door de Heilige Geest, maar ik ben me er ook van bewust dat de bijbel geschreven is door mensenhanden, en sommige aspecten van de bijbel moeten dus bekeken worden in hun historische en culturele context. Ik ben pinksterChristen, maar ik ben het niet eens met mijn medegelovigen die onbeschaamd de bijbel uit de context citeren en anderen daarbij kwetsen, of die de schriften gebruiken om anderen te manipuleren voor verschillende redenen. Ik kan het niet eens zijn met het gebruik van de bijbel zonder liefde of nadenken (…) Ik hou er niet van om mensen dood te kloppen met hel en verdoemenis gebruik makend van een ‘zo zegt de bijbel’ benadering. Als we het zo aanpakken, veroordelen we ook onszelf (…) Als we kiezen om te veroordelen, zullen we geoordeeld worden op dezelfde manier als we zelf oordelen. Als we anderen oordelen bij de bijbel, zullen we geoordeeld worden op de bijbel zelf.

Hier zijn er eigenlijk twee onderwerpen die belangrijk zijn. Het eerste is natuurlijk de vraag hoe we al Christen de bijbel bekijken, hoe we de bijbel gebruiken en hoe we de bijbel interpreteren. Hier ga ik even aanvullen met een stukje uit een ander schrijfsel van Sam, zijn ‘ninety-five concerns’:

Over het woord van God: Jezus Christus is het ultieme, absolute Woord van God (Joh 1) De heilige bijbel is de schriften, het woord van God geschreven door mensenhanden, maar geinspireerd door de Heilige Geest. Daarom noem ik ze de geschriften van God of de Heilige Schrift. (…)

De bijbel moet gelezen worden door de ogen van Jezus Christus en in lijn met de essentie van Zijn boodschap, Zijn zijn en Zijn Leven. Hij staat boven het geschreven woord, en alleen door inspiratie van de Heilige Geest kunnen de letters in de bijbel tot leven komen voor osn, anders zijn het enkel maar historische, poëtische en morele documenten. (…)

Bovendien, verschillen in bijbelinterpretatie zouden ons niet mogen verdelen, maar zouden ons in een conversatie moeten brengen waarin we kunnen leren en meer begrijpen. De fundamenten van het evangelie moeten intact blijven, namelijk het verhaal van de geboorte, de dood, verzoening en opstanding van Jezus Christus en de redding die Hij ons daardoor gaf. Niemands interpretatie is superieur aan een andere. Discussiëren over mekaars argumenten gebaseerd op bijbelse interpretatie is zeker acceptabel, mar het moet gedaan worden in een geest van broederlijke liefde.

Wat het tweede puntje betreft dat Sam aanhaalt, het veroordelen, moet ik toegeven dat ik soms gewoon bang ben van hoe veroordelend wij Christenen soms zijn, terwijl Jezus heel duidelijk zegt dat we zullen worden geoordeeld zoals wij zelf oordelen. Dan vergeef ik zelf liever een 491ste keer dan dat ik te snel oordeel eigenlijk…

Hopelijk snel meer…

shalom

Bram

februari 25, 2010

psalm 51 en verzoeningstheoriën

Filed under: Christendom — Tags: , , , , , , , , , , , — brambonius @ 3:10 pm

Afgelopen zaterdag was ik aanwezig op een bijbelstudie van onze jeugdgroep, en op een zeker moment was er een gesprek over een deel van psalm 51, dat geprojecteerd was op een groot scherm. Toen ik het laatste deel ervan liet inzinken kwam ik met een aantal theologische vragen die de discussie helemaal off-topic zouden brengen, en vermits die al aan het escaleren was bleef ik dus maar stil. Maar omdat ik die gedachten niet echt onbelangrijk vond ga ik ze een sop een rijtje zetten voor de lezers van mijn blog.

Ik zal starten met de bijbelverzen uit psalm 51:  12 Schep, o God, een zuiver hart in mij, vernieuw mijn geest, maak mij standvastig,13 verban mij niet uit uw nabijheid, neem uw heilige geest niet van mij weg. 14 Red mij, geef mij de vreugde van vroeger, de kracht van een sterke geest. 15 Dan wil ik verdwaalden w wegen leren, en zullen zondaars terugkeren tot u. 16 U bent de God die mij redt, bevrijd mij, God, van de dreigende dood, 17 Ontsluit mijn lippen, Heer,
en mijn mond zal uw lof verkondigen. 18 U wilt van mij geen offerdieren, in brandoffers schept u geen behagen. 19 Het offer voor God is een gebroken geest; een gebroken en verbrijzeld hart zult u, God, niet verachten.

De eerste verzen zijn heel bekend, ‘create in me a clean heart’ van Keith Green, wat we soms zingen in onze kerk, is daarop gebaseerd, maar dat is nu niet het put…. De psalm is geschreven door Koning David nadat hij één van de grootste vandaden uit zijn carriere had begaan: Hij had een mooie vrouw zien baden, en dus had hij haar man (die officier was in zijn leger) op een missie gestuurd die zijn dood betekende, zodat David zijn vrouw kon nemen… David is dus zowel een moordenaar als overspelig, en hij komt tot inkeer en beseft wat hij gedaan heeft (met wat hulp van de profeet Nathan) en bekeert zich, en dat is wanneer deze psalm geschreven is. Dus de context van deze woorden is duidelijk: de psalm gaat over de redding en vergeving vanuit het gezichtspunt van een serieuze zondaar die zich bekeerd heeft en die herstel zoekt. Het gaat over hoe God vergeeft (en we mogen niet vergeten dat dit zich afspeelt lang voor Jezus en het kruis)

Met deze woorden op het scherm dacht ik na over het ‘basis evangelisch verhaal’ over verzoening door het kruis van Jezus dat ik zo dikwijls heb gehoord in mijn Christelijk leven: de mens is zondig, en God kan hem niet zomaar vergeven, zonde is daar te serieus voor, en dus moet er iemand gestraft worden. God moet iemand kunnen straffen en heeft bloedvergieten nodig om in staat te zijn om mensen te vergeven. Vandaar dus alle offers in het oude testament, waarin het dier een vervanging is voor de zondige mens dat sterft in zijn plaats. Maar deze offers waren nooit genoeg, en dus moest Jezus komen om Zijn bloed te geven, en de straf in onze plaats op zich te nemen, zodat God in staat zijn om ons te vergeven eens en voor altijd..

Ik heb het altijd vreemd gevonden dat God bloed nodig zou hebben om in staat te zijn om ons te vergeven, maar voor lange tijd was het voor mij een mysterie dat ik niet in vraag stelde. Zelfs al had ik filospfische en theologische tegenwerpingen, en kende ik bijbelverzen die iets helemaal anders zeiden dan dat God offers en bloed nodig had om in staat te zijn om te kunnen vergeven, als Hosea 6:6 Want liefde wil ik, geen offers; met God vertrouwd zijn is meer waard dan enig offer. Verzoening leek me meer een verstel in relatie dan een betalen van een straf aan God voor Hij ons kon vergeven. Maar de strafvervangingstheorie over verzoening wordt zelden in vraag gesteld en gezien als de basis van het Christendom voor veel evangelische en vooral (neo)-gereformeerde Christenen.

Later toen ik meer las over het onderwerp ontdekte ik dat het niet ‘de enige ware bijbelse waarheid’ is, maar gewoon maar één van de vele verhalen die probeert uit te leggen hoe Jezus’ kruis ons redt. Er zijn verschillende theoriën over die verzoening, maat dat is iets waarvan ik denk dat de meeste evangelischen niet op de hoogste zijn, behalve als ze serieuze theologie gestudeerd hebben. Maar ondanks dat zijn de meesten van ons wel vertrouwd met een andere versie van het verzoeningsverhaal, en ik ben bang dat ik nog steeds problemen met deze versie heb. De God die bloed eist klinkt te heidens voor mij, en het maakt God redelijk zwak in mijn ogen. Het is vreemd dat de almachtige God niet in staat zou zijn om ons te vergeven zonder iets te moeten straffen en doden. Maar zelfs al is de bijbel duidelijk dat JEzus’ kruis ons redding brengt, hoe dat gebeurt is veel minder duidelijk, en in de lange geschiedenis van de kerk zijn er dan ook verschillende versies en uitleggingen geweest van het verzoeningsverhaal, en er zijn verschillende beelden en metaforen gebruikt geweest om het uit te leggen.

Zelfs al zijn ze er zich niet bewust van, er is een andere versie waar de meeste evangelischen mee vertrouwd zijn: het krachtige beeld dat C.S. Lewis gebruikt in het narnia-verhaal: Edmond de verrader is een zondaar, en daardoor het rechtmatige eigendom van de heks (het Kwaad) en de leeuw Aslan geeft zichzelf in de plaats van Edmond aan de heks om gedood te worden. En dan wordt de dood omgedraaid en is het kwaad verslagen. Twee andere oudere beelden van verzoening kunnen uitgelegd worden met dit narnia-verhaaltje en dat is geen toeval: Lewis was een professor in middeleeuwse litteratuur en hij hield zelf niet van de stravervangende verzoening… Wat nodig in dit verhaal is niet dat iemand gestraft wordt maar dat de zondaar gered wordt van zijn gebondenheid aan het kwaaf, en bevrijd van de vernietiging die meekomt met slaaf van het kwaad zijn.

De eerste theorie is de zogenaamde losprijs-theorie: Jezus geeft zichzelf als een losprijs in onze plaats over aan de ‘andere kant’ (satan, dood, het kwaad) Wat is het verschil hier? We hebben nog steeds het idee van het offer, en Jezus die onze plaats neemt, maar iets is omgedraaid: het is niet God die het bloed van de zondaar eist, maar die van ons zondaars houdt en zichzelf opoffert en overgeeft aan het kwaad waarvan we gered moeten worden en dat ons niet wil laten gaan. Jezus geeft zichzelf over als een losprijs aan dat kwaad (in onze plaats!) om ons te bevrijden. Een andere verwante theorie van de eerste kerk, met ee lichtjes andere insteek is wat nu de Christus Victor theorie genoemd wordt, waarin de nadruk gelegd wordt op Jezus die door de dood niet overwonnen kon worden en die de dood omgedraaid heeft, en zo overwinning op het kwaad heeft behaald waarin we allemaal kunnen delen. Dus hier hebben we een sterk opstandingsthema, wat niet onbelangrijk is: Het christendom heeft geen betekenis zonder de opstanding, waarin we allemaal delen als Christen.

Natuurlijk zijn er nog andere verzoeningstheorën voorgesteld geweest in de lange geschiedenis van de kerk. Het al eerder genoemde verhaal van de strafvervanging, dat favoriet is van veel evangelischen en (neo-)calvinisten stamt van de ‘satisfaction theory’ van Anselmus in de elfde eeuw. Een andere theorie is het voorbeeldmodel, dat zegt dat Jezus’ offer nodig was om een voorbeeld te geven van geloof en gehoorzaamheid om de mens te inspireren om gehoorzaam te zijn aan God. Dus hier is het offer van Jezus belangrijk als het culminatiepunt van gehoorzaamheid aan de wet van liefde, waarin Jezus zelf zijn leven geeft… (Niemand heeft grotere liefde dan dat hij zijn leven geeft voor zijn vrienden…)

Maar, zoals ik al zei, al deze theoriën en een hele hoop andere zijn alleen maar theoriën om uit te leggen hoe Jezus ons redt. Niet alle theoriën zijn gericht in de eerste plaats op het kruis en de opstanding: De orthodoxe kerk zegt dat de incarnatie op zuch al reddende kracht heeft, en de anabaptisten leren ons dat het volgen van Jezus woorden en leven als zijn discipelen ons redt. En van sommig pinksterdenken kunnen we leren dat de Geest die kwam met pinksteren ons redt….

De meeste van deze ideËen dateren van lang na de tijd van de eerste kerk en de schrijvers van het Nieuwe testament. Geen van alle kan dus gezien worden als ‘bijbels’. (de strafvervanging als ‘einge bijbelse versie’ omdat het met een paar bijbelverzen kan worden geïllustreerd is slechte theologue, en ontkent een hele hoop kerkgeschiedenis…) Ik bekijk ze graag als verschillende vensters die uitkijken op iets dat te groot is om te begrijpen met ons menselijk verstand.. Het belangrijkste is dat Jezus ons gered heeft door onze plaats te nemen, en de dood overwonnen heeft zodat wij kunnen delen in de opstanding.

Wat ik nog wil toevoegen: het heeft geen enkele betekenis als we alleen in theorie gezegd zijn. Als we gered zijn van de gebondenheid van de zonde en vernietiging, en verzoend met God, dan moeten we het Leven omarmen en ons losmaken uit wat ons vernietigt. We moeten een leven leven in harmonie met het Leven, het Leven dat heel de wereld rond ons ook nodig heeft…

shalom

Bram

januari 24, 2010

de tragische ironie van het nieuwe atheisme

de tragische ironie van het nieuwe atheisme

edit: dit artikel gaat niet in de eerste plaats over atheisme in het algemeen, maar over een heel specifieke stroming ervan, het zogenaamde ‘nieuwe atheisme’, waarvan ik mensen heb gelezen die in mijn woorden geparafraseerd ervan uit lijken te gaan dat elke vorm van geloof (of elke levensbeschouwing die niet samenvalt hun op ‘de rede’ gebaseerd atheistisch materialistisch naturalisme) achterlijk is. Ik vind deze mensen niet achterlijk, en ik kijk op geen enkele manier op ze neer of zo, ik ben het alleen totaal met ze oneens, en vind hun standpunten niet alleen spijtig, maar ook een slechte zaak voor het atheisme op zich, zowel de geloofwaardigheid ervan voor andersdenkenden als de dialoog ervan met gelovigen. En dat betreur ik ten zeerste!

edit 2: Deze post is dus geen aanval op de atheïsmecampagne op zich, maar volgend citaat dat ze op hun facebookpagina gezet hebben is exact het probleem dat ik zie: ‘the inhabitants of the earth are of two sorts; those with brains, and no religion, and those with religion and no brains’  – Al-Ma’ari. Dat is een heel gevaarlijke houding, en al naar gelang hoe je ze interpreteert en serieus neemt een gevaar voor de democratie…

edit #3 de quote staat niet meer op de atheismecampagne-facebook. In de  hoop dat de waarschuwing voor een fundamentalisme dat van dat soort extreem gedachtengoed uitgaat aangekomen is mijn dank daarvoor, ook uit naam van alle mensen op deze planeet met religie, die wetenschappelijk gezien trouwens wél stuk voors tuk over hersenen beschikken.

Recentelijk maakte ik dus een parodie op de beruchte ‘atheistensticker’, en ik heb daar tot nu toe niet zoveel commentaar op gegeven. De reden is duidelijk. Los van het feit dat het design een fruit ella-snoepje zou doen verbleken, vind ik de slogan gewoon niet relevant en weinig zeggend. “Er is waarschijnlijk geen God, durf zelf te denken en geniet van het leven” is natuurlijk een vertaling van de engelstalige ‘atheist bus campaign’ die onder andere door Richard Dawkins begonnen is. Mensen die geloven dat er ‘waarschijnlijk wel een God is’, kunnen evengoed van dit leven genieten en zelf denken als mensen die dat niet geloven… De suggerering dat dat niet zo is vind ik een beetje kinderachtig, maar verder kan het mij eerlijk gezegd weinig schelen.

Atheisme als georganiseerde godsdienst die aan knullige evangelisatiecampganes doet is op zich best een grappig idee, en ik kan niet ontkennen dat wij Christenen (en andere gelovigen) ons ook bezondigd hebben aan de meest smakeloze manieren van geloofsverbreiding… dus dat dat betreft herhaal ik ze, ik wens ze veel succes… Ik hoop alleen dat ze niet de richting van Jack Chick uitgaan…

De slogan is op zich dus redelijk knullig en niet helemaal relevant, zeker niet in een land waar de meerderheid waarschijnlijk als ze al geloven meer vaag ‘ietsist’ zijn dan deel uit te maken van een georganiseerde godsdienst. Maar het ‘nieuwe atheisme’ dat opkomt en waar die bussencampagne mee maken heeft is een iets tragischer zaak… Met proponenten als bijvoorbeeld de eerder genoemde Richard Dawkins, Sam Hitchens en Daniel Denett, is het nieuwe atheisme een reactionaire beweging van zogezegd op de rede gebaseerde wetenschap tegen alle mogelijke vormen van religie.

En dat op een heel onbuigzame manier. Op zich is het nieuwe atheisme dikwijls heel zwart-wit, zoals bijvoorbeeld in hun extreem letterlijke en uit de context getrokken bijbelinterpretaties, of die van eender welk ander heilig boek, of hun extreem beroepen op ‘de rede’.

Op zich betekent het woord ‘atheisme’ alleen maar een niet geloven in God of goden. Zo was één van de beschuldigingen waarmee de eerste christenen vervolgd en ter dood gebracht werden die van atheisme, omdat ze niet geloofden in de goden van de romeinse godsdienst, waarvan er één de keizer was, en die was daardoor beledigd…

Wat zijn de kernpunten van het nieuwe atheisme?

(Verbeter mij als je er meer van weet en ik fout zit in mijn beschrijven van de stroming) Het nieuwe atheisme is niet zomaar gestoeld op een ongeloof in God, maar gebaseerd op een verlichtingsdenken dat zich alleen op de rede wil baseren, en op één of andere manier wil stellen dat de rede en de wetenschap eisen dat wij geloven in een naturalistisch materialisme. Waar die onlosmakelijke verbinding van de rede met naturalistisch materialisme vandaan komt, behalve dan dat die historisch zo gegroeid is in het vorige tijdvak, is mij een raadsel.

En dan kom je aan het probleem. Als de rede (eigenlijk als dogma op een ‘wij zeggen het dus het is zo’-manier)wordt verbonden aan een puur atheistisch materialistisch wereldbeeld, wordt blijkbaar iedereen die wel in God of goden gelooft gedisqualificeerd van redelijk denken en die moet dus niet serieus genomen worden. Ik hoop dat ik hiermee overdrijf, want als dit de basisstelling van het nieuwe atheisme is, zitten we in heel gevaarlijk water…

Als het doel echt een kruistocht is tegen alle vormen van religie, dan is dit misschien wel één van de gevaarlijkste vormen van fundamentalisme die het modernisme ons ooit uitgebraakt heeft. En dat is een heel pijnlijk ironie. Neem de volgende woorden van Dawkins, die eigenlijk volledig los van alle historie-besef zit te schelden op religie: (zie ook de vorige post over fundamentalisme)

“I doubt that religion can survive deep understanding. The shallows are its natural habitat. Cranks and fundamentalists are too often victimised as scapegoats for religion in general. It is only quite recently that Christianity reinvented itself in non-fundamentalist guise, and Islam has yet to do so.”

De grootste ironie is dat een militant atheisme dat bolstaat van zwart-wit dichotomiën en dat alle niet-naturalistische levensbeschouwen niet eens als volwaardige gesprekspartners beschouwt maar ze alleen wil ridiculiseren niet alleen zwaar onverdraagzaam (en in feite totaal ondemocratisch) is, maar ook zelf kans loopt één van de ergste fundamentalistische stromingen van het late modernisme te worden.

Of erger. Niet alleen zou een stroming die alleen atheistisch materialistisch denkende mensen als rationeel erkent het merendeel van alle denkers voor de verlichting uitschakelen (inclusief het merendeel van de Griekse filosofen) of zo herinterpreteren dat ze in je paradigma passen, maar ook opent dit de deur naar een gevaarlijk intellectueel kolonialisme, waarbij de verlichte atheistische mens toch veel slimmer is dan al die achterlijke domme lagere culturen die religie hebben. God behoede ons dat het zo ver komt… Ik hoop dat we als beschaafde mensen in staat zijn om samen te leven zonder op anderen neer te kijken omdat ze anders denken.

Ik hoop dat het zo’n vaart niet loopt, en dat ze niet alleen de rede claimen maar er ook zelf een beetje gebruik van maken, en inzien dat er waarschijnlijk van elk mens, gelovig of ongelovig, iniversitair of ongeletterd, oud of klein kind, van eender welke cultuur, zelfs al zijn we het er niet mee eens, heel veel te leren valt.

En o ja, voor de Dawkins fan: het vliegend spaghetti monster bestaat echt, het is gezien in 2006 in duitsland en in 2008 in china , en er is zelfs een Russische opname uit 1957 waar het op teruggevonden is. De theologische vraagstukkze ontdekking oproept zullen de volgende jaren door theologen uit allerlei religies moeten worden bekeken…

love and peace

Bram

maart 12, 2009

crea/evo-oorlogen

In evangelische kerk zijn er nog altijd mensen die “de schepping” heel belangrijk vinden. Nu op zich is de schepping eigenlijk niet zo’n probleem voor de meeste mensen, er zijn er heel veel, zelfs buiten de 3 monotheistische religies, die geloven in God als Schepper. Maar dat is niet genoeg, je moet geloven dat de zeven dagen van het scheppingsverhaal letterlijk zo gebeurd zijn, anders valt de hele bijbel in duigen…

sorry maar dat verhaal dat de bijbel in duigen valt geloof ik al lang niet meer. Zowiezo zijn er zowel nu als in andere tijden veel meer interpretaties geweest  van de eerste hoofdstukken  van genesis dan het 7-dagen-creationisme-verhaal. Veel Christenen zagen in het schepingsverhaal eerder een ‘accomodatie’ (een woord van dacht ik Calvijn), een soort van Goddelijke kleutertaal omdat we toch niet echt§ kunnen snappen wat er gebeurd is. De grote kerkvader Augustinus (met wie ik het ook niet altijd eens ben) dacht zelf dat de Schepping volledig in één moment gebeurd was, maar zag andere dingen die belangrijker waren in het scheppingsverhaal dan echt letterlijk nemen. Ikzelf zou ook zeggen dat ik geloof dat de Schepping iets is dat wij mensen niet kunnen vatten, een gebeurtenis die niet in de begrippen die ons verstand kan begrijpen te vatten is, en die op geen enkele manier in woorden uit te leggen is. Een gedicht zoals het scheppingsverhaal is dan waarschijnlijk de beste manier om aan mensen uit te leggen hoe de wereld geschapen is…

Nu voor sommigen geloof ik dan al niet meer in “de schepping” zoals zij die zien. Pech, ik geloof dat de Schepping iets veel groter is dan eender welke wetenschap zou kunnen beschrijven… En een wetenschap die volledig bestaat uit het zoeken naar gaten in de evolutietheorie en daar gelijk mee probeert te halen om te bewijzen dat God bestaat en de bijbel ‘waar’ is vind ik redelijk er volledig naast. Een citaat uit het nieuwe U2-album is hier wel handig: “Stop helping God across the road like a little old lady!!!” We moeten stoppen met proberen te bewijzen dat God de Schepper is, dat is Hij gewoon. Punt. Als we dat laten afhangen van een wetenschappelijk welles-nietes-spelletje dan hebben we niet echt veel geloof… God is groter dan al onze menselijke hersenkronkels…

Trouwens het hele argument dat evolutie en het bestaan van God mekaar uitsluiten is vooral een idee van fundamentalisten aan twee kanten (ook atheisten en ‘liberals’ kunnen heel fundamentalistisch zijn) van het oude crea-evo debat, maar veel mensen hebben die tegenstelling nooit gezien (de big bang-theorie is eerst uitgedacht door een belgische pater trouwens) Natuurlijk kan de evolutietheorie door sommigen gebruikt worden als bewijs van atheisme, maar er zijn evengoed mensen die er de hand van God in zien op één of andere manier…

Er zijn mensen genoeg die Christen zijn en in evolutie geloven. Geloven ze daarom niet in het scheppingsverhaal en gooien ze de bijbel weg? Nee natuurlijk niet, en het heeft geen zin om ze te beschuldigen, te brandmerken als slechte christenen, of wat dan ook. Als er iets is waar satan de evolutietheorie voor kan gebruiken is het wel om christenen te verdelen, en zijn techniek is heel duidelijk maar blijft werken: verdeel in twee kampen… De leugen dat er maar twee opties zijn doet zijn verdelend werk, en wji christenen zijn zo dom om daar blind in te lopen en heel de wereld onnodig af te schrikken, en satan kan in zijn vuistje lachen… Het idee van twee kampen is achterlijk, ik hoor bij geen van beide technisch gezien…

Alle christenen die ik ken, zelfs de evolutionistische, gaan er niet aan twijfelen om God Schepper te noemen. Misschien interpreteren verschillende christenen de bijbel anders, net zoals andere tijden en kerken ook andere interpretaties gaven. Er staat meer in de bijbel dan het scheppingsverhaal, en als je de waarheid van de bijbel gaat reduceren tot ‘dit is de juiste informatie, ken die en alles is ok en je gaat naar de hemel’ dan is er iets serieus mis. De bijbel is niet iets wat je moet aannemen omdat het waar is, het is waarheid om iets mee te doen. Als God God Schepper is en Jezus zegt dat we God moeten liefhebben met heel ons hart, ziel en verstand, betekent dat dan ook niet dat wij christenen op de bres zouden moeten staan om de Schepping te bewaren met alles wat we hebben. Zeggen dat we in de Schepping geloven en diezelfde Schepping gewoon richting beerput en verdommenis laten gaan zonder er iets aan te doen is voor mij zoiets als je middelvinger naar God uitsteken. Als Jezus zegt dat we onze vijanden moeten liefhebben moeten we dat doen. En als we dat dan niet eens proberen dan is er een probleem… Als Paulus zegt dat zelfs geloof en profetie en wat je maar wil niks ende noppes voorstellen als we geen liefde hebben, en Johannes zegt dat de wereld ons als Christenen zal herkennen aan de liefde onder elkaar, dan vraag ik mij af wat er mis is…

Misschien moeten we eens doen wat er in de bijbel staat ipv te proberen te bewijzen dat het wetenschappelijk waar is… Mensen gaan veel meer zien dat de bijbel waar is als we hem uitleven dan wanneer we een welles-nietes-spelletje spelen over hoe God de wereld gemaakt heeft…

shalom

Bram

januari 27, 2009

‘sola scriptura’

‘sola scriptura’ is een leuze van de reformatie, en betekent letterlijk ‘alleen door de bijbel’. Dit was in de gegeven tijd een logische reactie op de Rooms Katholieke Kerk, die de bijbel niet in handen van het volk wilde geven omdat die alleen goed geïnterpreteerd zou kunnen worden door de “Heilige Apostolische Traditie van het Magisterium”, veel blabla waardoor niemand zelf de bijbel kon lezen, en dan zien dat wat de kerk op dat moment allemaal deed totaal niet klopte… Luther en de reformatoren hadden groot gelijk dat ze de bijbel wilden doorgeven aan alle gelovigen in hun eigen taal, en dat de traditie die er was en die in strijd met de bijbel was moest worden herbekeken in bijbels licht…

Dezelfde slogan wordt trouwens nog steeds gebruikt, soms in zwaar fundamentalistische kringen, maar de context van de ractie tegen de (heel onbijbelse) toentijdse Rooms-Katholieke traditie is natuurlijk allang weggevallen… Dikwijls wordt de kreet ook heel simplistisch en gereduceerd gebruikt door allerhande splintergroepjes die alles aanvallen wat hun bijbelopvatting niet deelt, en soms zelfs voor het afkraken van andere bijbelinterpretaties… Ook wordt er dikwijls aan toegevoegd dat de bijbel ‘genoegzaam is, en dat we naast de bijbel niets nodig hebben, volgens sommigen zelfs de Heilige Geest niet. En van het moment dat je zoiets verkondigt ben je mij helemaal kwijt. De meeste protestanten hebben trouwens het anglicaanse ‘bijbel, traditie, rede en ervaring’ wel min of meer overgenomen, wat niet onlogisch is.

In het extreme getrokken is ‘sola scriptura’ natuurlijk een utopie, en zelfbedrog zelfs als je gelooft dat je ‘alleen de bijbel’ kan volgen, zonder interpretatie en traditie en dergelijke. Je kan de bijbel gewoonweg niet lezen zonder interpretatie, en eigenlijk ook bijna niet zonder een traditie te volgen, hoe hard je ook zou proberen. En bovendien, de bijbel is maar de vinger die naar de maan wijst, het boek dat ons God moet leren kennen, en waar onze relatie met christus door groeit.

Over die interpretatie… Iedereen leest een text iets anders, en verschillende mensen gaan in dezelfde woorden een heel andere betekenis zien, natuurlijk afhankelijk van voorkennis, persoonlijkheid, intelligentie, etc… Zo ook met veel bijbeltexten, geef dezelfde bijbeltext aan 3 verschillende mensen en veel kans dat je verschillende nuances of zelfs interpretaties krijgt… Bovendien hebben we het probleem dat de bijbel vertaald is uit een andere taal van een heel andere cultuur, met heel andere begripsafbakeningen, en leggen wij zowiezo andere verbanden en connecties bij bepaalde woorden, en missen wij linken die voor de oude joden logisch geweest waren…
Hetzelfde met traditie… Traditie is iets onvermijdelijks, en wordt gevormd zogauw je een paar keer iets doet. Als je in groep iets één keer op dezelfde manier doet, dan is de kans groot dat je dat zo blijft doen. Hetzelfde met bijbelinterpretaties. Kans is groot dat we de kans niet krijgen omonbevooroordeeld te lezen wat er staat in de bijbel, omdat we in bijbelstudies en andere al geleerd hebben hoe we het moeten interpreteren…

De onvermijdelijke conclusie is dus: We kunnen geen bijbel lezen zonder te interpreteren… En onbewust gaan we altijd traditie volgen, of we het nu willen of niet… Dan komt de vraag, hoe moeten we de bijbel interpreteren, en wie mag de bijbel interpreteren. Simplistisch voorgesteld: van de reformatie mag en kan elke gelovige dat. Maar hoe zit het dan met al die tegenovergestelde interpretaties, en al die discussies over wat bijbelverzen juist betekenen? Kunnen we als mens de bijbel wel ten volle vatten?

Dan komen we op een heel belangrijk punt, dat ik al zijdelings heb aangeraakt: We hebben wél de Heilige Geest nodig om de bijbel te kunnen begrijpen. De letter doodt maar de Geest maakt levend. Als we door het lezen van de bijbel niet dichter komen bij de Levende God, wat voor zin heeft het dan? We aanbidden niet de Bijbel, maar de drie-ene God, die ons dichterbij gebracht wordt door de bijbel, maar het Levende Woord is in de eerste plaats Jezus, niet de opgeschreven woorden van de bijbel.

Hoe lezen we dan de bijbel? Samen met de Heilige Geest! wie interpreteert de bijbel het best? Niet de paus en zijn magisterium, noch de geleerde theoloog die alles rationeel benadert, maar de gelovigen die samen met de Heilige Geest op weg zijn… Persoonlijk ben ik dan ook meer voor een “woord en Geest” benadering dan een éénzijdig hameren op ‘sola scriptura’… Bovendien, Christen ben je nooit alleen, het gaat niet over één gelovige en de bijbel, het gaat altijd over een gemeenschap van gelovigen en de bijbel. Dat lijkt me een derde belangrijk punt: als gelovigen samen met de hulp van de Geest de bijbel lezen, en proberen te leven… Of zoals ik wil samenvatten met de woorden van Joe Baker van the anabaptist network: Interpretatie is de taak van een gemeenschap van gelovigen vervuld met de Heilige Geest, die willen wandelen in de voetsporen van Jezus.

shalom

Bram

november 18, 2008

wow…

Filed under: Christendom, websites — Tags: , , , — brambonius @ 9:35 pm

gedurfde vraag op the jesus creed … Is er een samenzwering van stilte in onze kerken over het feit dat het Oud testament moeilijk en tegenstrijdig is???

lees zelf maar…

Bram

Blog op WordPress.com.