‘blog van Brambonius’

januari 24, 2010

fundamentalisme

Fundamentalisme is een interessant woord, dat in ons hedendaags taalgebruik te pas en te onpas gebruikt wordt. Ik kan mij nog herinneren dat in mijn kindertijd in de pinksterkerk mensen het positief gebruikten, met de uitleg dat we stevig moeten staan op ons fundament de bijbel (Wat op zich een bizarre uitleg is, want Jezus gebruikt het woord eigenlijk alleen over zijn eigen woorden, of zelfs de bergrede, zie Mattheus 7:24-25 en Lucas 6:48-49) Maar nu in het heerstende klimaat is het een uitermate  negatief woord, en de enige waarvan ik weet dat hij het etiket met trots gebruikt is Marc Verhoeven en ik vrees dat zijn gebruik van dat label voor hemzelf één van de weinige dingen waarover ik het ooit met hem eens zal zijn…

Mark Verhoeven mag dan gelukkig een fundamentalist alleen zijn -al geeft zijn site voor mensen die niet veel van het christendom kennen wel een uiterst ongelukkig en onrepresentatief voorbeeld daarvan-,  zijn theoriën zijn inderdaad grotendeels afkomstig van van een historische christelijke stroming van begin twintigste eeuw die de naam fundamentalisme draagt. In feite was het een sterke anti-reactie tegen het modernistische wereldbeeld waarin onder andere het bovennatuurlijke werd weggeredeneerd, maar het ging wel uit van de uit datzelfde modernisme overgenomen hyper-rationalitische manier van denken: Het herformuleerde als reactie op het vrijzinnig christendom de kern van het geloof tot een aantal leerstellingen, die historisch gezien niet allemaal de belangrijkste waren, en die vooral nadruk legden op het rationeel geloven van een aantal (bovennatuurlijke) leerstelling, die door de vrijzinnigen veelal ontkend werden: (koop ze hier op CD-ROM…)

*¨de Goddelijkheid van Christus
* de maagdelijke geboorte
* de verzoening door bloed
* de lichamelijke opstanding
* de onfeilbaarheid van de bijbel

Op zich historische doctrines van het Christendom, maar dikwijls nogal uit de context en verband getrokken., en met alleen deze ideëen kom je niet echt tot de kern of het ‘fundament’ van een zinnig christendom. De onfeilbaarheid van de bijbel, die vooral van belang was, werd onder de eerder genoemde modernistische invloed extreem literalistisch bekeken, en er werd vanuit gegaan dat alles in de bijbel dat historisch-letterlijk gelezen kan worden volledig wetenschappelijk bewezen kon worden. Ook uit het fundamentalisme komt het heel sterke idee dat geloof in evolutie en in God mekaar per definitie tegenspreken want dat het scheppingsverhaal letterlijk in 6 dagen gelezen moét worden want anders kan je niets van de bijbel vertrouwen… Daarvoor waren er in de evangelische takken van de protestantse kerken evengoed vormen van oude aarde creationisme, gap theory en creatie-door evolutie, maar met de komst van het fundamentalisme werden die opties onmogelijk voor de evangelischen. (Al is er de laatste jaren wel meer openheid voor bijvoorbeeld evolutionaire creatie, zeker in intellectuele kringen) Eigenlijk komt van de fundamentalisten het idee dat de bijbel wetenschappelijk bewezen kan worden, en ook de neiging om op die manier de bijbel te verdedigen, alsof het Christendom niet meer zou kloppen als één van onze bijbelinterpretaties wetenschappelijk niet blijkt te kloppen…

Theologisch gezien is fundamentalisme vooral gebaseerd op een streng dispensationalisme, al kan er in sommige andere versies ook nadruk gelegd worden op calvinisme. Meestal wordt er van uit gegaan dat alle andere Christelijke stromingen afvallig zijn (en naar de hel gaan) en dat zij de engine overgebleven ware kerk zijn in een grote boze wereld. Het fundamentalisme van de eerste helft van de twintigste eeuw heeft deels wel invloed gehad op het evangelicalisme van de tweede helft van die eeuw, en zelfs op de pinksterbeweging, maar in feite blijven de verschillen toch heel groot, en is de meeste invloed er in veel stromingen ondertussen wel uit.

Maar taal is een evoluerend gegeven, en het woord fundamentalisme is uiteindelijk verbreed geworden naar alle vormen van religies die onbuigzaam (en dikwijls ook militant) en met sterke oogkleppen zich afsluiten van de rest van de wereld. Zo wordt het woord in het nederlands waarschijnlijk het meeste over een heel enge (in alle bekenissen van het woord) vorm van islam gebruikt, die bovendien ook nog eens geweldadig is. Fysiek geweld en oorlogsdreigingen zijn iets eerder zeldzaam en atypisch bij christenfundamentalisten in de originele betekenis van het woord. Ze kunnen andersdenkenden verbaal de duivel aandoen, maar gaan normaalgezien geen bommen gooien op ongelovigen, toch als ze niet door hun regering naar Vietnam, Irak of afganistan stuurt om dat te doen…

Voor het modernisme en de verlichting was de Christelijke theologie veel symbolischer en opener voor paradoxen, het was trouwens ook een oosterse godsdienst van oorsprong…, geen westerse, wat sommige nogal eens vergeten. Symbolen en mythen en parabels zijn veelgebruikte manieren om iets te zeggen dat nooit in de taal van systematische en exacte wetenschappen te zeggen is, en het christendom is dat momenteel in deze postmoderne tijd terug aan het ontdekken. Ik denk aan de grote interesse in narratieve theologie die bijvoorbeeld in de emerging church momenteel gelegd wordt, inplaats van op systematische theologiën. Dat is een stap weg van de modernistische onderbouw die het fundamentalisme had aangenomen om de vrijzinnigen op eigen terrein te bekampen, maar ik denk een stap in de goede richting.
Fundamentalisme is zo extreem geworden als reactie op de vrijzinnigen die de andere kant uit gingen, en die soms heel hun christendom uitholden. Het probleem is dat er niet één hellend vlak is in deze beeldspraak, maar dat een tweede hellend vlak over het hoofd werd gezien: dat naar dode religie, nota bene datgene waar Jezus het meeste tegen protesteerde…Als religie een systematisch systeem wordt dat maar intellectueel aangenomen moet worden om ‘gered te worden’ is er serieus iets mis. Jezus kwam niet om ons ingewijde kennis te geven over hoe wij naar de hemel kunnen gaan naar dit leven, maar Hij kwam om ons uit te nodigen tot een andere manier van leven, die wel een eeuwige dimensie heeft, maar die ook vooral over het hier en nu gaat, van een ‘anders gaan leven’ waarbij het Koninkrijk van God groeit door ons door. Zeker dankzij al die eeuwen rationalisering loopt het Christendom gevaar om niet een manier van leven te worden, maar gewoon een hoop geheime kennis die ons helpt om niet naar de hel te gaan. Dat is wel het laatste waar Jezus voor naar de aarde gekomen is…

Een ander gevaar is de andere kant, een dode rituele religie van regels en wetten, die evenmin leven brengt, maar dood. Ook daar neigde het fundamentalisme naar… Jezus volgen is inpluggen in het Leven, en daardoor veranderd worden, leren liefhebben, zelfs onze vijanden… We hebben daar natuurlijk de hulp van de Heilige Geest van nodig, maar het gaat in de eerste plaats om een verandering van ons hart, niet van uiterlijke gedragingen…

Maar op zich is de ontwikkeling van meer fundamentalistische bewegingen in veranderende tijden een logische ontwikkeling. Mensen zijn bang van de verandering die hun wereldbeeld doet uiteenvakken, en gaan dan hun identiteit en sterkte nog meer zoeken in een sterk vast systeem, en hun godsdienst, die normaal meer dynamisch en levend en mee met de cultuur evoluerend wordt dan vastgepind en gefixeerd.

Niet alleen wij Christenen en de moslims hebben daar last van. Eén van de meest tragische en ironische nieuwe evoluties is de groei van het atheistisch fundamentalisme, maar dat is voor een volgende post…

shalom

Bram

november 12, 2008

pas op voor het dispensationalisme II

een paar noten bij mij post van gisteren:

Ten eerste, de titel was eigenlijk maar een graptsje dat niemand door zal gehad hebben, een knipoog naar de titels die die-hard dispensationalist Marc verhoeven (de mens door wie ik dit alles ben gaan onderzoeken eigenlijk) aan zijn artikels op zijn waarschuwende site www.verhoeenmarc.be soms geeft; “pas op voor X”, met x zijnde alles van C.S. Lewis over heel vreemde sektes tot dingen als vineyard en zelfs ‘hyper- of ultradispentationalisme’. Een mens moet voor veel oppassen, en meneer verhoeven ziet heel veel dwaalleren die niet bijbels zijn, waarvan sommige dat absoluut ook niet zijn, maar veel andere gewoon niet in zijn dispentationalistisch en cessationistisch wereldbeeld passen en veel bijbelser zijn dan zijn gekronkel!

Een nieuw woord voor vandaag is dat wat ik net gebruikt heb, al had ik het er gisteren al over zonder het moeilijke woord te gebruiken: cessationisme, ofwel het geloof dat alle miraculeuze gaven van de Heilige Geest inclusief tongentaal na de tijd van de apostelen (of ook na het schrijven van de boeken van het NT) niet meer nodig waren en dus niet meer voorkomen. Dat is op zich niet iets dat alleen voorkomt bij dispensationalisten, maar hoort wel thuis in het hele systeem van bedelingen, en daarom is het vreemd dat heel veel pinkster- en charismatische christenen de eindtijdtheoriëen van het bedelingensysteem hebben overgenomen, zonder door te hebben hoe anti-charismatisch het eigenlijk is.

Cessationisme is één ding, en het is iets dat in verschillende christelijke tradities voorkomt. Maar als we het dispentationalisme nemen in zijn meest verspreide vom, dat van de scofieldbijbel, is het andere probleem dat ik gisteren noemde een stuk zeldzamer in de geschiedenis van het christendom: het wegschuiven van de bergrede en het onze vader als niet voor ons, en het ontkennen dat de woorden van Jezus over het koninkrijk van toepassing zijn voor ons christenen. Hoe verder dat koninkrijk ingevuld wordt is heel verschillend, maar ontkennen dat het prediken van het koninkrijk voor ons Christenen is is redelijk uniek in de geschiedenis van het christendom lijkt mij. En het verkondigen dat de bergrede en het onze vader niet voor christenen maar voor joden zijn is volgens mij de grens oversteken en het christendom verlaten, zeker als je het over streng bijbels christendom wil hebben. Ik spreek normaal niet snel over dwaalleer of ketterij, maar in dit geval heb ik blijkbaar wel die neiging om het dispensationalisme van scofield als dusdanig te labelen. Al denk en hoop ik dat niet iederen die één of andere vorm van dispensationalisme aanhangt zoiets gelooft.

In ieder geval, ik weet dat ik vroeger mensen als genoemde Verhoeven-kerel zou hebben afgedaan als extreme evangelische fundamentalisten, maar bij nader onderzoek zou ik nooit meer zoiets kunnen zeggen. Een theologisch systeem dat het merendeel van wat er in de evangeliën staat opzij schuift als niet voor christenen kan volgens mij nooit het predikaat “evangelisch” krijgen! Fundamentalistisch oké, maar ik heb teveel eerbied voor het evangelie om mensen die menen bijbelvast te zijn en toch het merendeel van de woorden van Jezus zelf opzijschuiven als ‘niet voor ons’ als ‘evangelisch’ te beschouwen. Ik ben op zich openminded voor bijbelinterpretaties en verschillende vormen van christendom, maar zeggen dat de woorden van Christus niet voor ons zijn is echt wel ver over!

Mogen we allemaal groeien in relatie met Hem

shalom

Bram

ps: sorry voor zoveel moeilijke woorden (mijn vingers geraken er ook van in de knoop…)

november 11, 2008

pas op voor het dispensationalisme

beminde gelovigen;

Vandaag een moeilijk woord: dispensationalisme, of ik het nederlands ‘bedelingenleer’, of als we andere tussenletters gebruiken soms ook bedelingsleer. een woord dat meestal vooral met bepaalde eindtijdtheoriëen wordt geassocieerd, maar er is veel meer over te zeggen… Het basisidee op zich is redelijk simpel: de geschiedenis van de wereld (of de heilsgeschiedenis) kan onderverdeeld worden in verschillende ‘bedelingen’ of dispensaties. Dat zijn dan tijdperken waarin God op een andere manier handelt tegenover de mens. Behalve het klassieke model dat op wikipedia(1) staat zijn er veel andere invullingen met meer of minder bedelingen, al is zeven een geliefd getal(2)en het doet er blijkbaar niet voor iedereen toe hoeveel bedelingen er zijn ook niet… Wat we wel meestal tegenkomen zijn heel ingewikkelde verhalen die zogezegd zijn gebaseerd op de bijbel, maar als je de bijbeltexten gaan onderzoeken dan kom je dikwijls tot de conclusie dat je heel ver moet door-interpreteren voor die verzen in staat zijn om de hele constructie op te leveren die erop gebouwd wordt… Maar dat truukje komen we vrees ik wel meer voor in het moderne christendom (doelgericht leven iemand?)

op zich zie ik niet bepaald een probleem in het indelen van de geschiedenis in verschillende perioden, dat is iets wat de mens van nature doet omdat het anders te ononverzichtelijk is. Mensen houden ervan om theologie te systematiseren. Dus wat dat betreft: geen speciale problemen met dispensationalisme. Wat betreft de eindtijdtheoriëen die erbij horen en die heel populair zijn (‘pre-tribulation rapture millenialisme’) en de bijhorende commercieel heel goed verkopende pop-apocalyptiek (left behind, hal lindsay, etc..) ga ik het vandaag ook niet hebben, al valt daar zeker wat over te zeggen… Er is natuurlijk een probleem met alle schema’s die de toekomst willen voorspellen, en die zeggen wat God allemaal gaat doen in de toekomst en hoé…

Waar ik wel naartoe wil is het grote probleem van bepaalde vormen van dispensationalisme en hoe het gebruikt wordt, zoals ik dat ben tegengekomen op onder andere www.verhoevenmarc.be en bij A P geelhoed(http://www.solcon.nl/apgeelhoed/body.htm), en dat ook voorkomt in veel anti-charismatische kringen en bij wat Ouweneel de bediening van Achterdocht noemt. De logica gaat als volgt: Nu zitten we in de bedeling van de gemeente, en dus zijn bijvoorbeeld de woorden van de bergrede niet voor ons bedoeld om naar te leven (die waren voor de joden) noch de gaven van de Heilige Geest (die waren alleen voor de apostelen) Ook alle sociale betrokkenheid of bezorgdheid voor het millieu wordt verketterd (dan willen we het duizendjarig rijk nu al) Zelfs het onze vader is volgens Marc Verhoeven niet voor de christenen. De meeste van die beweringen zijn ofwel gebaseerd op het hele framewerk dat rond de bijbel geplaatst wordt zonder dat ze met bijbeltexten aangetoond worden, ofwel worden bijbeltexten vreselijk uit hun context gerukt om hun verhaal te bewijzen, zoals het vers uit 1 cor 13 van ‘profetiën sullen stoppen, tongen zullen verstommen’ dat moet bewijzen dat profetie en spreken in tongen alleen voor de ‘bedeling der apostelen’ was. De conclusie daarvan is gevaarlijk, namelijk dat alles bovennatuurlijks per definitie niet van God komt. En dat alles wat charismatische en pinksterchristenen aan de Geest toeschrijven van Satan komt. Dat loopt snel de kans om uit te lopen in de zonde van tegen de Heilige Geest, en bovendien krijg je dan de onlogica dat ondanks de overwinning van JEzus aan het kruis alleen Satan macht heeft en bovennatuurlijk ingrijpt, iets waarvan alle logica mij ontgaat!

Nu zouden wij dus zitten in de bedeling van de gemeente Zelfs al zit de kern van dat soort theologie rond het offer van Jezus, dan nog geloof ik dat het een gevaarlijke dwaalleer is die eigenlijk zo ongeveer heel het christenom lamlegt, de bijbel ontzenuwt en de alles reduceert tot alleen ‘preken van het woord’ en klakkeloos geloven daarin als enige deugd. Exit de letter doodt maar de Geest maakt levend…

Noem mij een ‘rodeletter-christen'(3) maar ik geloof dat de woorden van Jezus, inclusief de bergrede en het onze vader, de kern zijn van het Christelijk leven, ook al gaan we daarmee tegen alles wat deze wereld ons leert in. Ik geloof in het werk van de heilige Geest, inclusief wonderen en gaven, ook voor vandaag (al denk ik dat de gave van onderscheiding iets is waar we ook meer naar mogen verlangen als ik sommige dingen zie…) Ik geloof dat ‘onze naaste liefhebben als onszelf’ sociale betrokkenheid’ vraagt. Ik geloof dat het eren van God als Schepper inhoudt dat we voor de Schepping zorgen die ons gegeven is. Ik geloof dat het Christendom zonder al deze dingen niet veel voorstelt, en dat eender welke leer die het christendom de Geest en de woorden van JEzus wil ontdoen een gevaarlijke dwaalleer is!…

Jezus predikte de komst van het koninkrijk, en ik denk dat wij hetzelfde mogen doen…

shalom

Bram

 

(1) http://nl.wikipedia.org/wiki/Dispensationalisme
(2) http://www.bijbelarchief.nl/download/bedelingen.pdf
(3) http://www.sojo.net/index.cfm?action=about_us.redletterchristians

Maak een gratis website of blog op WordPress.com.