‘blog van Brambonius’

januari 31, 2013

Het grote on-nut van woorden ‘conservatief’, ‘liberaal’ en ‘progressief’

 

Foto0067

Mensen houden van een simpele begrijpelijke wereld, en hebben daarom de neiging om de wereld in eenvoudige categorieën te verdelen, liefst dan ook nog onproductief polariserend in maar twee zwart-wit categoriëen blijkbaar. Dat de werkelijkheid daarmee geweld aangedaan wordt, en dat je op die manier een heel geforceerd wereldbeeld opbouwt blijkt daarbij blijkbaar niet op te vallen of geen probleem te zijn.

De Engelstalige dichotomie bijvoorbeeld tussen ‘liberal’ en ‘conservative’ heeft voor mij weinig nut, integendeel. Ten eerste wordt ze dikwijls gebruikt als een vals dillema: er zijn veel meer mogelijkheden dan deze twee, en alles zwartwit in twee hokjes proppen is als de kleurrijke werkelijkheid op een kleuren-TV proberen te vangen: gevaarlijk reductionistisch… Op zich is er een heel spectrum in meerdere dimensies… Een wereldbeeld dat strak aan één van deze twee kanten zit zal heel zeker een vals ‘wij-tegen-zij’ gevoel geven zonder begrip voor de ander…

Bovendien zijn de gegeven woorden helemaal geen echte tegengestelden van elkaar: ‘liberal’ heeft uiteindelijk maar te maken met een denkstroming die zijn wortels heeft in het moderne denken, en ‘conservative’ is een appellering aan de traditie die behouden moet worden. Wat ironisch gezien in Amerikaanse context een soort van ouderwets modernistisch liberalisme is, om maar aan te tonen hoe bizar we eigenlijk bezig zijn als mensen soms… Maar wat conservatief is zal enorm verschillen alnaargelang de context en respetcievelijke traditie dus: voor een Vlaming zal conservatief iets anders zijn dan voor een Amerikaan, of een Japanner, of een Inuit, of een Piraha…

‘Liberaal’ is trouwens ook niet helemaal hetzelfde als ‘progressief’, wat het meer logische tegengestelde is van ‘conservatief’ dat evengoed gebruikt wordt. Maar dat woord is evengoed problematisch, omdat het evengoed gepositioneerd is tegenover een gegeven traditie, die al naar gelang de context geheel verschillend zal zijn. Geen enkele denkrichting zal ooit trouwens ooit helemaal progressief zijn of conservatief, maar het ene willen behouden (op verschillende mogelijke manieren die mekaar uitsluiten) en dus ‘conservatief’ zijn op dat vlak, en het andere willen veranderen (ook week op heel uiteenlopende manieren) en dus zogezegd ‘progressief’ zijn hier.

(Links er recht zijn gelijklopend onbehulpzame termen trouwens, maar laten we het daar even niet over hebben…)

Maar er is meer, en dat hebben wij als kinderen van de moderniteit niet door, omdat het een manier van denken is die ons omgeeft als het water de vis. De connotatie is voor veel mensen dat ‘vooruitgang’ iets ontegensprekelijk positiefs is. Dat is een puur modern idee, dat bij mensen van andere tijden of culturen helemaal niet aanwezig hoeft te zijn*, en dat ikzelf ook volledig in twijfel durf te trekken en de vuilbak in kieperen. En daarvoor hoef je niet naar de eerder genoemde Piraha te gaan, in de middeleeuwen bijvoorbeeld was er hier ook het tegenovergestelde idee, dat wat ouder was beter zou zijn dan wat nieuwer is. Het woord ‘primitief’ bijvoorbeeld had in oudere tijden geen negatieve blijklank (eerder het tegenovergestelde, de ‘primitieve’ kerk werd geacht zuiverder te zijn dan de latere kerk bijvoorbeeld), in Beowulf komt het idee voor dat een oud zwaard waarschijnlijk beter is dan een nieuw.

(Misschien dat er mensen aan de conservatieve kant zijn die ‘terug naar toen’ als het ideaal zien. Dat is natuurlijk even contraproductief en zinloos)

Vooruitgaan in tijd betekent gewoon verandering en evolutie, en dat is neutraal. Of beter, die verandering kan zowel positief als negatief zijn. Het gebruik van het woord ‘progressief’ als ‘het wordt beter’ vind ik daarom problematisch. Het doet me denken aan het naief modern vooruitgangsoptimisme van de verlichting. Dit moderne vooruitgangsdenken heeft trouwens ironische gezien zijn theologische wortels in het Joods-christelijk eschatologisch denken, dat zeer sterk teleologisch van aard is… Alleen is het ergens in de loop van de evolutie van het Westerse moderne denken (tussen Hegel en Marx?) van zijn religieuze roots ontdaan. Maar dat neemt niet weg dat dit soort van vooruitgangsdenken niet anders dan teleologisch (naar een doel toewerkend) gezien kan worden.

Laten we dus stoppen met deze polarisatie, please. We maken het moeilijk om echt de dingen achter te laten die we achter moeten laten en tegelijkertijd terug te gaan naar de juiste weg waar we ooit verkeerd gegaan zijn anderzijds als we blijven in twee kanten denken.

Nu, als we kijken of de woorden op mezelf van toepassing zijn kan ik elke keer ja en nee zeggen. Ik ben een door modernisme beinvloedde Westerling, dus ik zal zeker een aantal liberale denkbeelden hebben. Uitgesproken theologisch liberalisme kan ik niks mee, maar waarschijnlijk zal ik zoals alle moderne gelovigen (ook de heel conservatieve) invloeden hebben van liberalisme -positief of negatief- die ik niet zie zelf… Conservatief als behoudingsgezind tegenover mijn traditie ben ik in ruime zin zeker, tegenover de grote Christelijke traditie, maar niet tegenover een specifieke traditie. Progressief in de zin dat bepaalde dingen moeten veranderen, maar juist daarin vind ik de termen helemaal zinloos: bescherming van het millieu en de hele schepping vind ik bijvoorbeeld belangrijk, en als er enige logica in de wereld zou zijn zou dat een ‘conservatief’ idee zijn (hoe behoudensgezind kan je zijn?) maar nee, het schijnt progressief te zijn… (En dat terwijl ik het grotendeels meegekregen heb van mijn leraars katholieke godsdienst in de lagere en middelbare school…)

peace

Bram

september 9, 2010

westers verlicht vooruitgangsdenken als apocalyps…

Soms verbaas ik er mij over dat er nog steeds mensen zijn die denken in een vooruitgangsgeloof  dat ons als ‘verlichte Westerse mens’ dankzij onze wetenschap en techniek doet uitsteken boven alle andere volkeren uit andere plaatsen en tijden, die toch maar een bende barbaarse dommeriken zijn… Nu hoop ik dat deze manier van voorstellen een parodie is, en dat niemand zo denkt, en ik gewoon een veel genuanceerder wereldbeeld niet begrijp. Maar ik kan gewoon niets met dat westers vooruitgangsgeloof, en zeker na de holocaust en Nagasiki en Hirosjima zou iedereen moeten doorhebben dat de ‘rationele mens’ geen haar beter is dan eender wie, alleen gevaarlijker omdat hij geavanceerdere middelen tot zijn beschikking heeft….

Westers verlichtingdenken is even (in)significant als oud-azteeks denken of confucianisme of eender welke andere systeem van denken. Het is niet meer waard dan eender welk ander denkstelsel en kan zich nergens rechtmatig boven stellen. Wat een belachelijk intellectueel-koloniaal idee, wat een hubris zou het zijn om te denken dat wij het beter weten dan alle andere volkeren uit de geschiedenis, en dat wij het recht zouden hebben om neer te kijken op andere volkeren. Hoe kortzichtig kunnen we zijn?

Integendeel. Zelfs van het zogezegd meest ‘achterlijke’ volk zullen wij evenveel kunnen leren als zij van ons kunnen leren. Wij mogen dan met onze westerse wetenschap de materiele dimensie van de wereld in kaart gebracht hebben en kunnen manipuleren zoals niemand anders; oa om belachelijke dingen te maken als atoombommen en andere massavernietigingswapens, die tonen dat wij eigenlijk misschien nog wel de achterlijkste van allemaal zijn, en dat als we meer kennis hebben we daarom nog geen greintje verantwoordelijkheidszin hebben. De laatste 5 eeuwen van wetenschappelijke en technische groei in de westerse wereld zijn niet toevallig de eeuwen waarin we als westerse mens een hoop inheemse culturen hebben vernietigd, en meer andere species dan er uitgestorven zijn sinds de krijt-tertiair grens. Wat een achterlijk dom zelfdestructief wezen is de ‘verlichte’ westerse mens toch… Ja we bereiken de maan, maar dat betekent alleen dat we niet alleen de aarde, maar ook de ruimte rond onze planeet vullen met rommel en afval… Ideëen over hoe het universum opgebouwd is zijn interessant, maar hoe we met het universum omgaan is veel belangrijker. Mensen zijn barbaars niet omdat ze een verkeerde kosmologie hebben, maar omdat ze hunzelf, hun medemens en de planeet kapotmaken. En dan zijn we als westerlingen evengoed finaal gebuisd, en veel effectiever in ons barbarisme dan de primitieven ooit konden zijn. Dat soort vooruitgang in een ei noemen ze rot (op prins Caspian te citeren), maakt niet uit of ons beeld van de kosmos nu accurater is dan dat waarbij de reus atlas de aarde draagt!

Je kan ook niet ‘westersen’ tegenover ‘barbaren’ stellen. Er is een enorme verscheidenheid aan andere niet-westerse en vroegere culturen, en van de meeste kunnen we ergens wel iets leren op één of ander vlak. Natuurlijk zijn er moordzuchtige volkeren geweest, maar evengoed vredelievende, die op hun manier een evenwicht zochten om samen te leven met de rest van de schepping. wie weet wat we hadden kunnen leren van die voor jouw waarschijnlijk ‘achterlijke’ indianen die in naam van de economie met griepdekens zijn uitgemoord om het regenwoud te kunnen platgooien voor wat er daar onder de grond zat…

Behalve ‘objectieve kennis’ in wetenschappelijke vorm zijn er nog andere vormen van waarheid die dieper gaan, en bestaat er ook wijsheid om iets met die kennis te doen. Economische keuzes en politieke systemen zijn evengoed deel van onze manier van denken. Als we echt het barbarenstadium voorbij waren zou consumptie-economie nooit belangrijker zijn dan menselijkheid, en de mogelijkheid om een wapen te bouwen geen imperatief zijn om dat ook te doen.

Ik weet dat we moeten veranderen, onze westerse beschaving met zijn welvaart is in feite  een zelfmoordmachine die roofbouw pleegt op de rest van de planeet, inclusief onze broers en zussen die de pech hebben in het verkeerde deel van de wereld geboren te zijn. Ik ben me ervan bewust dat ik zelf ook meer keuzes moet maken om anders te gaan leven en daar niet mee mee te doen, en nog op zoek naar het hoe.

Ik weet het allemaal niet… Ik zou iets positiever willen zijn dan Johan ter Beek die op het flevo-festival de goedgelovig.nl liveshow bestookte met gedachten over het einde van de wereld. Maar eerlijk gezegd zie ik het niet. Ik zie geen heil, en geen duurzaamheid in de wereld zoals we die nu kennen. De evenwichten die we verstoord hebben in de natuur zullen nog erger worden, wat meer rampen geeft. De fossiele brandstoffen geraken op, en ik hoop dat we op tijd hernieuwbare bronnen vinden.

Maar een ‘constante groei’ zoals de meeste economische theoriën proclameren zal er niet zijn. We kunnen misschien de schade inperken, maar we geraken over ons hoogtepunt heen als mensheid… En de verliezen zijn nu al groot.

Moge God ons bijstaan.

Bram

augustus 1, 2008

de Adelaar van Haast

Filed under: millieuzorg, natuur, schepping/evolutie, verhalen — Tags: , , , — brambonius @ 8:53 pm

ik citeer http://nl.wikipedia.org/wiki/Moa:
“De verschillende soorten moa’s hadden alleen de Haast’s arend te vrezen, voor de komst van de mens. Deze reusachtige roofvogel was de grootste adelaar die ooit geleefd heeft.
Ondanks sporen van een vroeger contact lijken de eerste Polynesische nederzettingen van Nieuw-Zeeland ontstaan te zijn in de late 13e eeuw. Deze Polynesische mensen waren de voorouders van de moderne Maori. Deze mensen bejaagden de moa’s sterk, wat de achteruitgang van de moapopulatie veroorzaakte. Moa’s waren net zoals andere grote langzaam voortplantende vogels kwetsbaar voor menselijke jacht. Andere oorzaken die de achteruitgang van de populaties veroorzaakten waren de toenemende menselijke bevolkingsgroei en het verlies van leefgebied doordat de vroege kolonisten de bossen kapten. De moa verdween van het menu van de Maori na 50-160 jaar en binnen 200 jaar van menselijke kolonisatie raakten de verschillende moa soorten uitgestorven en vergeten.”

De genoemde arend van Haast had natuurlijk ook geen eten meer en verdween ook… En hoeveel andere planten en dierensoorten zijn er in die 200 jaar van niet-eens-beschaving verdwenen waaraan we geen herinnering meer hebben??? Het idee dat ‘nobele wilden’ dichter bij de natuur staan en minder erg zijn voor moeder aarde en onze medeschepselen is ook maar een utopie…

Hoe zit het met onze grote dieren? De dichtstbijzijnde loopvogel is de arabische struisvogel en die is ergens in de jaren ’50 van de vorige eeuw verdwenen… De grote zoogdieren mammoet en wolharige neushoorn zijn door onze nobele voorouders waarschijnlijk de geschiedenisboeken in geholpen, de wilde paarden en oerossen kennen we alleen nog uit hun nakomelingen op de boerderij, en de wisent is ook maar een zielig geval… Er is geen plaats meer voor grotere dieren in onze wereld. Al is er een puntje hoop voor middelgrote dieren als de lynx en de bever, de grotere zijn we kwijt… Niets groter dan een hert zullen we nog tegenkomen… Geen beren of wolven zullen nog onze beschaafde landen delen…

Het ontdekken van de wereld door ons beschaafde mensen was als het rondkijken van een basilisk die alles doodt waar zijn blik op valt. Maar blijkbaar zijn we daar niet alleen in, er zijn evengoed een hoop primitievelingen die even idioot zijn geweest als wij… Hoewel niet allemaal want een ander artikel vermeldy dat de voorlopers van de maori een andere bevolking verdrongen hebben… Mensen die in betere harmonie met de natuur leven verdwijnen blijkbaar ook samen met veel dieren en plantensoorten als de agressievere soort van mens aankomt…

Een hele troost voor de moa en de adelaar van Haast is dat ze al uitgestorven zijn, en dus niet meer kunnen lijden aan wat we moeder aarde nog allemaal gaan aandoen…

Maar ach, misschien zitten we hier met een wasbeerplaag binnen een paar tientallen jaren…

vader vergeef ons, we weten nog steeds niet wat we doen…

Bram

Maak een gratis website of blog op WordPress.com.